Mihemed Seyid Risas
Min cara yekem di 25ê hezîrana 2011an de, di civîna damezrandinê de ku tê de Heyet El-Tensîq El-Weteniye hate damezrandin, bi Saleh Mislim re hevdîtin pêk anî. Dema ku hin endamên partiyên kurd israr kirin ku daxwazên neteweyî yên bi tenê yên kurd di belgeya damezrandinê de cih bigirin, ez ji şiyana wî ya lihevhatinê matmayî mam, di heman demê de ew kesê ku formula lihevhatinê ya ku di belgeyê de derbarê pirsgirêka kurd de hatibû danîn bi tevlêkirin û xurtkirina aliyê giştî yê sûriyayî yê pirsgirêka kurd, ku lihevhatina her kesî bi dest xist, amade kir.
Di hemû civînên nivîsgeha rêveber a Heyet Tensîq ku roja şemiyê dihate lidarxistin de, ez bi Salih Mislim re bûm, ku ji destpêka tîrmeha 2011an heta hizêrana 2012an ev civîn dihatin lidarxistin. Piştre Salih Mislim çû Qahîrayê ji bo beşdarî civînên kongreya opozîsyona Sûriyayê bibe, lê nehate Şamê piştre ji ber derheqê wî de doza girtinê hebû. Di encamê de Salih Mislim civînên nivîsgeha rêveber car caran bi rêya Skype amade dibûn, di heman demê de, nûnerên din ên ji Partiya Yekîtiya Demokratîk razî bûn ku rasterast beşdarî civînên ofîsê bibin û ev yek berdewam kir heta ku Partiya Yekîtiya Demokratîk endametiya xwe di desteyê de di meha yekem a 2016an de cemidand. Gelek caran piştî civîna nivîsgeha rêveber ku bi saetan dirêj dikir, ez, Salih Mislim û Ebdulezîz an jî Rica Nasir me li xwaringehekê xwarin dixwar û piştre jî em diçûn qehwexaneya Kemal ji bo em çayê vexwin.
Piştî hevdîtinên ku bi saetan an jî zêdetir dirêj dikir, tişta herî zêde di hevrê Salih Mislim de bala min dikişand ew bû ku xwedî projeyeke neteweyî ya berfireh û vekirî bû û dewletke sûriyayî ku tê de welatiyên wê di destûr û qanûnê de û maf û berpirsyariyên hemwelatîbûnê de wek hev bin, ku mafên wan hebe azadiya xwe ya siyasî û çandî bi kar bînin. Herwiha Mislim ji min re got ku nav û bernameya (PYD) ya ku sala 2003an hatibû avakirin, li ser vî esasî kar dike. Tê bîra min ku di hefteya sêyemîn a mijdara 2011an ango beriya rojekê ji çûyîna wî ber bi Qahîrayê ve, dema ku min armancên PYDyê jê pirs kir, bi vê bersiva xwe ez matmayî kirim û got: “Em ne tenê Qamişlo û Kobanê dixwazin, lê belê em Şamê jî dixwazim”.
Heyet Tensîq di ezmûnên dijwar re derbas bûn û dibe ku ya herî zehmet di hefteya duyemîn ji îlona 2011an be, dema ku şana Heyet Tensîq ji danûstandinên li Dewhayê (ya bi nûnerên Deklarasyona Şamê û koma Ixwan El-Mislimîn) vegeriya. Di encama vê civînê de, blokeke siyasî ya nû ya ku hersê alî tê de bûn hate avakirin, ew jî bi navê; Itîlafa Wetenî ya Sûrî. Di 2 rojan de civînên nivîsgeha rêveber çêbûn û hestên gelek endama nivîsgehê, ji wan Ebdulezîz El-Xeyr, Salih Mislim, Hesen Ebdulezîm, Rica Nasir û ez, ew bû ku ev hêza siyasî ya nû çêbû, wê wekî (Encûmena Niştimanî ya Libyayê ) bi serokatiya Mustefa Ebdulcelîl, ku wekî sîwaneke xwecihî ji bo destwerdana derve hate avakirin. Li Lîbyayê NATO bi rêveberiya Fransayê hebû û li vir jî Tirkiya hebû, lê di herdu rewşan de Amerîka ew bi rê ve dibirin. Ji ber vê yekê jî me her 5 kesan hewl da vê yekê têk bibin bi rêya zêdekirina ev herçar daxwazan “Na ji destwerdana leşkerî ya derve re, na ji şer û sorkirina mezhebî û etnîkî, na ji tundiyê re çi ji aliyê rêjîmê çi ji aliyên din ve”, herwiha me dixwaz kir ku “hebûna neteweyî ya kurd di Sûriyayê de were naskirin û di destûrê de were bicihkirin. Dema ku Rica Nasir ev herçar daxwaz birin ji Riyad Tirk li mala wî ya veşartî li Şamê, me dizanibû ku wê red bike, bi heman awayî, Riyad El-Şeqfa, çavdêrê giştî yê koma Ixwan El-Misilmîn a li Stenbolê, dê heman tiştî bike. Nivîsara ku ji Dewhayê hatiye anîn di belgeyên Komîteya Kordînasyonê de cih digire (r. 19-20) û nivîsara ku ji hêla komîteyê ve hatiye sererastkirin, ku di 14ê îlonê de hatiye nivîsandin û weşandin, di (r. 21-22) de tê dîtin. Di encamê de, her du Riyad di 2yê cotmehê de ber bi avakirina “Encumana Niştimanî ya Sûriyayê” ve çûn. Dema ku baylozê amerîkayî beriya çend rojan ji ragihandina “Encûmenê” li Istenbolê hate nivîsgeha Hesen Ebdulezîm (Ebû Memdûh) li Hîcazê, armanca wî ew bû ku hewl bide Heyet Tensîq teşwîq bike bi rêya dayîna gelek kursiyan, lê Ebdulezîm û Ebdulezîz El-Xeyr ku di wê civînê de bû, ev yek red kirin. Balkêş bû ku di heman rojê de, çeteyên rêjîmê êrîşî nivîsgehê kirin û şikandin bi bihaneya “hevdîtina bi baylozê amerîkayî re”.
Nêrîna Heyet Tensîq di wê demê de, ew bû ku rûxandina rêjîmê ne pêkan bû wekî ku li Misirê çêbû, sedema vê yekê jî sazûmaniya avakirina artêşa Sûriyayê bû, ku berovajî artêşa Misirê bû di dema şoreşa qada rizgarkirinê li dij Mubarek bêalî ma. Herwiha tecrubeya Lîbyayê jî piştî rûxandina rêjîma El-Qezafî, bi xwe re karasetên parçekirinê anîn ku ne ji ber faktorên navxweyî bû, lê belê ji ber hatina hêzên NATOyê bû. Lewra, di kongreya Heyet Tensîq li Bihelbûn di 17ê îlona 2011an de, hizira rêveberina veguhêz hebû ku bi rêya avakirina hikûmeteke veguhêz ku Sûriyayê ber bi sîstemekî demokratîk ê nû bibe, bi beşdariya hêzên rêjîmê yê heyî, hêzên opozîsyonê û hêzên civakî yên cuda. Ev hizir jî encama şêwiriyên di navbera Heyet Tensîq û Sekertêrê Komkara Erebî Dr. Nebîl El-Erebî, bû. Li mala Nebîl El-Erebî ya li Qahîrayê û di dema fitaran de(tebaxa 2011) yek ji endamên Heyet Tensîq metna “Însiyatîfa Erebî” nivîsand ku Encûmena Komkara Erebî di 2ê mijdara 2011an de esas girt. Lê Beşar El-Esed, Riyad Tirk, Riyad El-Şeqfa û damezrînerê Artêşa Sûriyayê ya Azad Riyad Eseed, ev yek red kirin.
Dema ku rûs di 4ê cotmeha 2011an de bi bikaranîna mafê vetoyê li ser pêşnûmebiryarek derbarê pirsgirêka Sûriyayê de, di Encumana Ewlekariyê de bi amerîkayiyan re ketin nav pevçûnê, raya Komîsyonê bi çareseriya veguhêz re xurttir bû, di demekê de ku ew heft meh berê ji dengdanê dûr ketibûn, ku ev yek rê da hêzên NATOyê ku di bin sîwana Neteweyên Yekbûyî de mudaxeleyî Lîbyayê bikin. Eşkere bû ku krîza Sûriyayê navneteweyîbûnek û herêmîbûnek hebû ku Îran li kêleka rejîmê û tirk û dewletên Kendavê li kêleka opozîsyona çekdar a ku ji payîza 2011an vir ve derketiye holê, hebû. Ev yek nîşan da ku li Sûriyayê rewşek bêçare heye ku dê krîza Sûriyayê bê çareserî bike û welêt bike qadeke pevçûnê li Sûriyayê û li ser Sûriyayê, ku dê ji bo demek dirêj deryayeke xwînê û devereke bê çareserî bikşîne.
Saleh Mislim beşek ji şandeya komîteya danûstandinan bû ku çû Qahîrayê û pênc hefteyan li wir ma, li gel Ebdul Ezîz El-Xeyr, Reca El-Nasir û Heysem Manai, da ku bi Encumana Niştimanî ya Sûriyayê re danûstandinan bikin da ku konferansek opozîsyona Sûriyayê li dar bixin. Armanc ew bû ku şandeyeke opozîsyonê ya yekgirtî were avakirin da ku bi hikûmeta Sûriyayê re li ser pêkanîna bendên destpêşxeriya erebî ji bo çareseriyek veguhêz a danûstandinan danûstandinan bike. Encama van danûstandinan belgeya 30ê kanûna pêşîn a 2011an bû, ku ji hêla Heysem Menai, cîgirê kordînatorê Heyetê, û serokê Encumanê Burhan Xelyûn ve hate îmzekirin. Lêbelê, nivîsgeha cîbicîkar a Encumanê roja din îmzeya xwe betal kir.
Şandeya Heyetê ji hêla Sekreterê Giştî yê Komgeha Erebî Nebîl El-Erabî ve ji ber nermbûn û rihê lihevhatinê hate pesinandin û Salih Mislim û Ebdulezîz herî zêde pesin wergirtin. Salih ev yek di konferansa opozîsyona Sûriyayê ya li Qahîrayê (tîrmeha 2012an) de jî nîşan da, ku desthilatdarî û Encûman beşdar bûn û dû re di konferansa duyemîn a ku ji hêla opozîsyonê ve (lê bêyî hevpeymaniyê, ku di payîza 2012an de li şûna Encûmanê hat) li Qahîrayê di hezîrana 2015an de hate lidarxistin.
Tiştê ku bala min kişand, hişyariya Salih ji gefên DAIŞê di îlona 2014an de bû, ev têgihaştineke ku gelek kesayetên opozîsyona Sûriyayê nekarîn fam bikin. Wî girîngiya beşdarbûna opozîsyona çekdar a Sûriyayê di hewldana navneteweyî ya şerê li dijî DAIŞê de fêm kir, xalek ku hemî van aliyan red kirin. Ev yek bû sedem ku amerîkayî berê xwe bidin hevpeymaniyek bi Yekîneyên Parastina Gel (YPG) re û dûv re, ji sala 2015an vir ve, bi Hêzên Sûriyaya Demokratîk re. Pir mimkûn e ku şkestin û têkçûnên opozîsyona çekdar a Sûriyayê li hember rejîma Sûriyayê, ku ji hêla Rûsya û Îranê ve hat piştgirîkirin, di navbera salên 2016-2020î de, çênebûne ger ew beşdarî hewldana navneteweyî ya li dijî DAIŞê bibûna. Nerazîbûn û redkirina wan a beşdarbûnê pêkan e bûye sedema vekişîna piştgiriya navneteweyî û bêdengiya Amerîka û Ewropayê di derbarê kiryarên rûs û îraniyan de li dijî opozîsyona çekdar.
Salih bedela nêzîkbûna Amerîka û Tirkiyayê da dema ku ew ji konferansa opozîsyona Sûriyayê ya li Riyadê (kanûna pêşîn a 2015an) hate derxistin, ji ber ku tirkan li ser nebûna wî israr kirin dema ku amerîkayî û siûdî bêdeng man. Ev dibe ku sedema ku Partiya Yekîtiya Demokratîk (PYD) meha din endametiya xwe di Desteya Hevrêziya Neteweyî de rawestand be.
Bi kurtasî, piştî nîv sedsalek ezmûna siyasî, ev nivîskar dikare bibêje ku Salih Mislim yek ji kesayetiyên herî navdar bû ku min nas kiriye ku wî şopeke girîng li jiyana siyasî ya Sûriyayê hişt.
Bîranîna wî dê bidome..
