Dr. Tariq Hemo
Gotinên ku rêberê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) Ebdulah Ocalan di hevdîtina xwe ya bi biraziyê xwe, parlamenter Omer Ocalan re di 23yê cotmeha 2024an de, piştî tecrîdeke 44 mehan a ku ji aliyê hikûmeta Tirkiyayê ve li ser wî hatiye ferzkirin, gotine, dikarin wekî kurteyek ji vîzyona wî ya ji bo Tirkiyayê û têkiliya di navbera dewlet û kurdên di nav wê de û têgihaştinek li ser encamên şerê çekdarî yê berdewam ê di navbera her du aliyan de ji sala 1984an vir ve werin hesibandin. Omer Ocalan ji rêberê kurd analîzek li ser guhartinên ku dest pê kirine li herêmê û bandorên wan li ser Tirkiyayê, di peyamekê de ji bo hemî aliyên peywendîdar, çi ew tirk bin, ku xwe dispêrin vebijarka leşkerî ji bo tepeserkirina gelê kurd û berdewamkirina înkarkirina nasnameya wan û desteserkirina mafên wan, an jî kurd bin, ku xwe dispêrin têkoşîna çekdarî wekî yekane rêya bidestxistina mafên kurdan, vegot. Ocalan got ku eger dewleta tirk li hember kurdan siyaseta înkar û asîmîlasyona neteweyî bidomîne û li ser şer û çareseriya leşkerî bêtir îhtîmalê bide, ew ê di nav Anatoliyê de dest bi paşveçûn û paşvekişandinê bike, ango ew ê ji erdnîgariya Kurdistanê derkeve, lê tenê piştî ku tevahiya herêmê “ji Bexdayê heta Şamê, ji Şamê heta Mûsilê û ji Mûsilê heta Hewlêrê” rastî dehan şerên mîna yên ku Xezayê dîtiye were, ango ku komkujiyên tirsnak dê çêbibin û piştî wan Tirkiya dê bişkê û parçe bibe.
Ocalan xwest ku rewşa bêçare ya li Tirkiyayê, ku ji zihniyeteke neteweperest a teng derdikeve holê ku nasnameya kurd înkar dike û hebûna pêkhateya duyemîn a damezrîner a komarê qebûl nake, nîşan bide. Wî bal kişand ser beşa yekem a senaryoya karesatbar a li benda Tirkiyayê ye, eger ew di redkirina guhartinê de israr bike û di şerê xwe yê li dijî kurdan de hem di nav sînorên fermî de û hem jî li derveyî wê israr bike ku zor û zextê bi kar bîne. Ocalan diyar kir ku pevçûn û şer dê di nav Tirkiya û welatên cîranên wê de zêde bibin. Ev şer dê tenê bi wê yekê bi dawî bibin ku Tirkiya westiyayî û qels derkeve, dibe ku axê winda bike û neçar bimîne ku bu paş ve vekişe û xwe di nav Anatoliyê de îzole bike. Ev hemû dê ji ber redkirina aştî û hewildanên Tirkiyayê yên ji bo çareseriyeke siyasî ya demokratîk, berdewamiya wê ya li ser çareseriyên leşkerî û pêşîniya wê ya hêza çekdarî çêbibe. Wî zêde kir ku aktorên derve dê destwerdanê bikin heger Tirkiya di redkirina bangên ji bo çareseriyê de israr bike û dibe ku hêzên kurdî derkevin holê û hilbijêrin ku bi hêzên biyanî re hevkariyê bikin. Ev daxuyanî ji aliyê Ocalan ve ji bo hişê neteweperest ê tirk hatiye şandin, ku hîn jî kurdan wekî “dosyayeke ewlehiyê” dibîne ku gefê li Tirkiyayê û yekîtîya wê dixwe û ku niha di xweperestiya xwe de dihele dema ku ew guhertinên mezin ên li herêmê diqewimin dibîne, ji aliyekî ve hebûna leşkerî ya amerîkayî ku guhartinên berdewam di nexşeyan de xurt dike û ji aliyê din ve jî, zêdebûna karîn û hêza Îsraîlê (wê demê Îsraîlê li Xezayê li avahî û binesaziya Hamasê xistibû, Îsmaîl Heniye kuştibû, hêzên Hizbulahê tune kiribû, cîhazên pager di nav kadroyên wê de teqandibû, sembolên Hêza Ridwan kuştibû û serokê Hizbulahê Hesen Nesrullah û cîgirê wî Haşim Safedîn kuştibû), ku ji bo Tirkiyayê û projeyên wê yên hegemonî û berfirehbûnê li deverên bandorê (Osmaniya Nû, Mîsaqa Milî, Welatê Şîn… hwd.) şokek bû, ku ew dixwest li ser bingeha serdestiya leşkerî û “zordariyê” bi dest bixe!
Ocalan behsa rewşa zihniyeta dewleta Tirkiyayê û kesên ku xwe wekî “welatparêzên ku ji berjewendiyên partîzanî li gel wan ne girîng e” dibînin, wekî xwediyên rastîn û parêzvanên dewletê kir. Wî îhtîmala hilweşîn û tengbûnê di nav sînorên teng ên Anatoliyê de û di encamê de, windakirina beşên berfireh ên Komara Tirkiyayê, ji wan re ragihand. Ocalan li dilê kesên ku berpirsiyarê parastina statuya heyî ya Komara Tirkiyayê û parêzvanên dewletê û sînorên wê ne, xist. Lê wî di heman demê de ava sar li ser kesên ku dixwazin berfireh bibin û projeyên emperyal ên xeyalî vejînin, yên ku ew îdîa dikin ku dê Tirkiyayê wekî hêzek herêmî tac bikin, rijand. Ocalan wan li “kursiya rastiyê” danî, bi rastiyekê re rû bi rû ma ku şikil digire û hemî xewnên wan ên berfirehbûnê û “Tirkiyaya Mezintir” dişkîne, heta wan bi paşketin, paşvekişandin û windakirina beşên dewleta wan tehdît kir. Ev rastî bi lêdanên makîneya şer a Îsraîlê ve tê destnîşankirin, ku ji 7ê cotmeha 2023yan vir ve bê sînor dixebite, bombebaran dike, wêran dike û xetên bandor û kontrolê xêz dike, bi vî rengî taybetmendiyên “Rojhilata Navîn a Nû” destnîşan dike. Ocalan ji rayedarên dewletê re da fêmkirin ku hevkêşe bi lez tê guhartin û “sedsala Tirkiyayê” tenê bi sererastkirina hevpeymaniya dîrokî ya kevin a di navbera kurd û tirkan de, du pêkhateyên damezrîner ên komarê û bi naskirina nasname û mafên gelê kurd û rakirina neheqiyên ku ji sed saliya komara yekpartî ve li ser vî gelî hatine, ku li ser înkarkirina nasname û mafên wan hatiye damezrandin û siyasetên asîmîlasyona neteweyî bi hemî rê û rêbazan, carinan ji yên nerm (çandî) û carinan jî ji yên hişk (jenosîd û komkujî) pêk aniye û ji ber vê yekê pêwîst e ku dev ji zîhniyeta “zuwakirina tevahiya golê ji bo kuştina masiyan” berdin, wekî ku romannivîsê mezin ê kurd/tirk Yaşar Kemal carekê gotibû.
Derbarê kurdan de, Ocalan ji wan dengên kurd ên ku di bin stratejiya xwe ya “Civaka Aştî û Demokratîk” de diyalog û danûstandinê red dikin – ku wî wekî dermanek ji bo hem Tirkiyayê û hem jî ji bo kurdan pêşxist û pêşkêş kir – eşkere kir ku senaryoya rûbirûbûn û şer, ku qonaxa duyemîn a wê dibe ku bi hilweşîna Tirkiyayê û vekişîna dewletê ber bi Anatoliyê ve biqede (perspektîfek ku van dengan kêfxweş dike), dê tenê piştî ku qonaxa yekem a vê senaryoyê temam bibe, çêbibe. Ev qonaxa yekem komkujî û wehşetên tirsnak dihewîne, bi qasî “pêncî Xezayan”, bi mîlyonan kurdên bêguneh li Tirkiyayê û welatên cîran wekî qurbanî. Ew kurdên ku li dijî diyalog û danûstandinê ne, ji her du kampên jorîn, li ser vegotinên kevnar û hişk tevdigerin ku guhartin û hevsengiya hêzê paşguh dikin. Di şûna wê de, ew xwe dispêrin derve, berevajî tevgera kurd, ku xwe dispêre hêza xwe û potansiyela gelê kurd. Ev meyl ji “hilweşîna” neteweya kurd û “windakirina” Kurdistanê di nav avahiyên dewleta tirk de ditirse, bêyî ku têgihaştinek piçûk a îdeolojiya Ocalan, rêbazên wî, an dîroka pevçûna wî bi Tirkiyayê re hebe. Herwiha ji şiyarbûna neteweyî ya ku ji hêla têkoşîna Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) û raman, vîzyon û rênimayên Ocalan li Kurdistanê ve hatî destpêkirin, nehaydar e. Her kesê ku rewşa kurdan li Tirkiyayê dişopîne dê pêşketin û bilindbûna girîng a partiyên kurdî yên ku rûyê siyasî yê PKKyê pêk tînin bibîne. Bes e ku meriv bizanibe ku partiya sereke ya kurd berê neçar ma ku bi partiyên çepgir û demokratîk ên tirk re hevpeymanan çêbike da ku bikeve parlamentoyê, bi misogerî ku ew ê ji benda %10 derbas nebe (ku di sala 2022yan de daket %7). Niha, ew bi hêsanî ji wê bendê derbas dibe, li parêzgehên kurdan piraniya parlamentoyê ya mutleq digire û xwediyê sêyemîn bloka parlamentoyê ya herî mezin li tevahiya Tirkiyayê ye. Ocalan di sala 2014an de damezrênerê ramana damezrandina Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) ye. Ev partiya herêmî bi rêxistinkirina gelê kurd li Herêma Kurdistanê û çavdêriya parastina çand û zimanê kurdî hatiye erkdarkirin. DBP herwiha bi balkişandina ser beşên kurd ên bi meylek neteweyî ya xurt, hem di nav bloka siyasî ya damezrandî de û hem jî li derveyî wê, dengên kurdan dide partiya xwişka xwe, Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM). Herwiha ew partiyên neteweyî yên kurd ên biçûk bi rê ve dibe û bi wan re şêwir dike û di hilbijartinên curbecur de hevpeymaniyên herêmî çêdike. Wekî din, partî bi awayekî çalak bi sektorên civakî û hêzên ku partiyên di bin kontrola dewletê de karîne wan bi kar bînin û bandorê li wan bikin (beşên nifûsa ereb, eşîrên kurd ên ku serok û serokên eşîran ji hêla dewletê ve hatine kirîn û bingehên piştgiriyê yên cerdevanên gundan, hwd.) re mijûl dibe da ku dengên wan misoger bike û elîtên xwe di tevgera siyasî ya kurd de beşdar bike. Vê partiya herêmî di misogerkirina serkeftinek dîrokî ya Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) de, ku paşê hate qedexekirin, di hilbijartinên parlemanî yên hezîrana 2015an de roleke mezin lîst. HDP li 14 parêzgehên kurd 50 kursiyên parlemanî bi dest xist, li gorî tenê 9 kursiyên Partiya Dad û Geşepêdanê (AKP) ya desthilatdar. Tevgera kurd qebûl dike ku hebûna dîrokî û erdnîgarî ya Kurdistanê prensîbek bingehîn e ku divê di hişmendî û jiyana kurdan de û herwiha di rewşa siyasî, çandî û civakî ya giştî ya Tirkiyayê de bi tundî were damezrandin û divê bibe diyariyek pejirandî. Ebdulah Ocalan bi berdewamî peyva “Kurdistan”ê di sernavên hemî argumanên xwe yên rewşenbîrî yên di derbarê civaka demokratîk û neteweya demokratîk de bi kar anî.
Ocalan têkoşîna çekdarî wekî rêyek ji bo fişara li ser dewleta Tirkiyayê dibîne da ku siyasetên xwe yên li hember kurdan biguherîne û diyalog û danûstandinan qebûl bike, ne wekî armancek bi serê xwe. Ji sala 1993yan û vir ve, Ocalan bi berdewamî agirbestên yekalî îlan kiriye, digel înîsiyatîfên aştiyê, ku hemî armanc ew e ku çareseriyên siyasî ji bo pirsgirêka kurd di nav dewletek demokratîk de ji bo hemî komên pêkhatî yên wê bibînin û dawî li nêzîkatiya fermî ya li ser bingeha înkar û bersivdana ewlehî û leşkerî bînin. Ocalan her gav ji bo jiyana hevbeş û jinûvepênasekirina têkiliya dîrokî ya di navbera civakên kurd û tirk de pêşengî kiriye, hemî rojevên derveyî û hewldanên hin hêzan ên ku kurdan wekî amûran bi kar tînin da ku Tirkiyayê lawaz bikin an jî tawîzan jê bistînin red kiriye. Dibe ku hevpeyvîna ku rojnamevanê tirk Fatih Altayli di sala 1997an de bi Ocalan re kiriye (ku piştî 28 salan qedexe bû vê dawiyê hate deşîfrekirin) prensîbên bingehîn ên ku Ocalan û PKK ji destpêkê ve pê ve girêdayî ne, nîşan dide: Aştî, çareseriyek demokratîk û jiyana hevbeş, bi şertê ku nasname û mafên kurd werin naskirin û pejirandin. Di wê hevpeyvînê de, Ocalan ji rêberên Tirkiyayê yên wê demê re got: “PKK ne astengiyek ji bo aştiyê ye. Bila diyalog dest pê bike û em ê ji sibê pê ve ji bo bêdengkirina çekan bixebitin.” Bi vî awayî, vegotina Ocalan nehatiye guhartin; ew bi berdewamî li derfetan digere da ku çekan bêdeng bike û dewletê ber bi diyalog û çareseriyê ve bibe, da ku dewletekê li ser bingehê maf û hemwelatîbûnê ava bike – dewletek ku du pêkhateyên sereke yên ku komar damezrandine nas bike, ku hezar sal in di nav tifaq û hevkariyê de ne, heman erdnîgarî û heman dîrokê parve dikin.
Ne rast e ku Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) hêla leşkerî ve bi bin ket, an jî qels bû û şiyanên wê yên berxwedanê kêm bûn û neçar ma ku fermanên Tirkiyayê qebûl bike. Ev vegotinek şaş e ku bi rastiyê re nakok e. Dewleta Tirkiyayê bi Ocalan re têkilî danî, ew vexwend diyalog û çareseriyek aştiyane, wî wekî nûnerê kurdan nas kir û têkçûna yên xwe yên leşkerî qebûl kir (wekî ku di axaftina Devlet Bahçeli ya li Parlamentoya Tirkiyeyê di 22yê Cotmeha 2014an de îsbat bû, ku tê de wî Ocalan vexwend ku bi bloka Partiya Wekhevî û Demokrasiyê (DEM) re biaxive û bidawîbûna têkoşîna çekdarî ragihîne û di daxuyaniya Serokê Parlamentoya Tirkiyayê Numan Kurtulmuş de ku Tirkiyayê di şerê xwe yê li dijî PKKyê de 2 trîlyon dolar winda kiriye). Ocalan û PKKyê şer bi sebir û jêhatîbûnê, tevî qurbaniyên mezin, meşandin da ku bigihêjin wê astê ku dewlet li diyalogê bigere, çareseriyeke aştiyane pêşkêş bike û pêşniyara danîna çekan bike – pêşniyarek ku ew bi salan e piştgirî dikirin. Di pratîkê de û li ser erdê, Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) li hember êrîşên Tirkiyayê berxwedaneke berbiçav nîşan da, taktîkên nû ji bo şerê gerîla yê êrîş û revê bi pêş xist û çeperên xwe xurt kir. Li Çiyayên Qendîlê toreke berfireh û tevlihev a tunel û veşartgehan ava kir, ku rê da şervanên wê ku bi nermbûn û rehetiyê tevbigerin, berî ku vegerin baregehên xwe, êrîşên bilez û ji nişka ve li ser çeper, kamp û baregehên leşkerî yên Tirkiyayê bidin destpêkirin. Herwiha PKKyê du serkeftinên girîng li dijî tedbîrên ewlehiyê yên hişk ên Tirkiyayê bi dest xist, du derbên rast li kûrahiya Tirkiyayê dan. Yekem ketina hundir dema ku şervanên PKKyê di 1ê cotmeha 2023yan de êrîşî baregeha rêveberiya ewlehiyê ya li nêzî avahiya parlementoya Tirkiyayê li navçeya Kizilay a Enqerayê kirin, pêk hat. A duyem salek şûnde dema ku du şervan di 25ê cotmeha 2024an de karîbûn derbasî baregeha Pîşesaziyên Hewayî yên Tirkiyayê (TAI) bibin, pêk hat. Ev êrîş wekî peyamek ji bo Enqerayê xizmet kirin, ku şiyana PKKyê nîşan dan ku li deverên herî bi hêz û hesas ên kûrahiya Tirkiyayê, bi karanîna rêbaz û taktîkên ku ji hêla îstîxbarata leşkerî û hikûmetê ve nayên dîtin, êrîş bike. Lêbelê, pêşketina leşkerî ya herî girîng ji bo PKKyê ew bû ku di pîrozbahiyên Cejna Newroza 2024an de ragihand ku wan teknolojiyek bi dest xistiye ku dikare hemî cureyên dronên tirkî (Akinci Bayraktar, TB2, ANKA S) bîne xwarê, ku wekî serbilindiya pîşesaziya leşkerî ya Tirkiyayê dihatin hesibandin û ji firotina wan Enqerayê bi sedan mîlyon dolar qezenc kiribû. Pêşxistina teknolojiyeke ku dikare dronên leşkerî yên Tirkiyayê bêbandor bike ji aliyê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) ve derbeyek li armancên pîşesaziya leşkerî ya Tirkiyayê xist û gelek welat û rêxistin hişt ku bandor û karîgeriya şerê dronan û hilberîna giştî ya pîşesaziya leşkerî ya Tirkiyayê ji nû ve binirxînin. Çekên tirkî prestîj û navûdengê xwe winda kirin û gelek saziyan dest bi dudiliyê kirin di bidestxistina çekek ku komeke çekdar tedbîrek dijber li dijî wê pêşxistibû, ku bandor, şiyanên wê yên veşartî û hêza wê ya wêranker xistibû metirsiyê.
Bêguman devjêberdana Partiya Karkerên Kurdistanê ji têkoşîna çekdarî û veguheztina wê bo çalakiya siyasî li Tirkiyayê, destpêkirina guhartinên qanûnên dewletê û destpêkirina reformên destûrî, rawestandina kampanyayên tepeserkirin, qedexe, zilm, tacîz û vekirina dozên dadgehê, bidawîanîna desteserkirina şaredariyan li parêzgehên Kurdistanê bi rêya tayînkirina çavdêran li ser wan, rakirina sînorkirinên li ser xebata rêxistinî û berdana bi hezaran siyasetmedaran, dê hêza kurdan û hebûna wan a siyasî li herêmên wan ên dîrokî û li seranserê Tirkiyayê zêde bike, bi pêşî ve girêdayî dengên kurdan (tenê li Stenbolê zêdetirî 7 mîlyon kurd bi qasî nîv mîlyon deng didin partiya siyasî ya kurdî) û bi tifaqa navxweyî bi hêzên demokratîk ên Tirkiyayê re, ji ber ku Ocalan her gav tekez dike ku li ser pêwîstiya avakirina eniyek neteweyî li ser asta dewletê, ku bikaribe veguherîna demokratîk pêk bîne û dewletek welatîbûn û hiqûqê ava bike û li dijî gendeliya ku ji hêla olîgarşiyên şer û navendên hêzê ve tê rêvebirin ku aboriyê û medyayê kontrol dikin şer dike. Bi vî rengî dikare welêt ji girêdayîbûna hêzên biyanî û tirsa parçekirinê xilas bike. Hilweşandina bîrdoziya neteweperest û avakirina nasnameyeke piralî bi rêya projeya “Aştî û Civaka Demokratîk” a Ocalan dê Tirkiyayê û gelê wê ji nexşeya “jinûvexêzkirina nexşeyan” rizgar bike, azadî û hêviyê bide wan. Herwiha dê têkiliya dîrokî ya hezarsalî ya di navbera kurd û tirkan de sererast bike, komarê li ser bingeha lihevkirinekê û beşdariya her du pêkhateyên damezrîner ava bike. Heta ku ev yek çêbibe, an jî heke dest pê bike, Ocalan dibîne ku têkoşîna ji bo aştiyê û avakirina civakek demokratîk dê berdewam dibîne. Qonaxa heyî pêwîstiya wê bi hişyarî û amadekariya her kesekî heye û pêwîstiya wê bi xwegiriya her kurdekî di qadên têkoşîn û berxwedanê de heye, mîna ku biraziyê wî, parlamenterê ciwan Omer Mihmed Ocalan gotiye, “mîna hişyariya leşkerekî di xendeka xwe de; hişyar, xwegir û bênavber radiweste”.
