{"id":265,"date":"2022-03-25T21:23:26","date_gmt":"2022-03-25T21:23:26","guid":{"rendered":"https:\/\/zindi24.com\/?p=265"},"modified":"2022-08-02T12:53:39","modified_gmt":"2022-08-02T12:53:39","slug":"laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/","title":{"rendered":"Di labora &#8220;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&#8221; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea !"},"content":{"rendered":"<p><strong>FERHAD HEM\u00ca<\/strong><\/p>\n<p>Kord\u00eenator\u00ea gi\u015ft\u00ee y\u00ea ber\u00ea y\u00ea&#8221;Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadolyey\u00ea&#8221;di daxuyaniyeke navdar a sala 2014`an de, armanca ji projey\u00ea wiha \u015firove kir:&#8221; Laboratwareke ku civaknas, antropolog \u00fb pispor\u00ean endziyariy\u00ea, dikarin kar\u00eena xwe p\u00ea\u015f bixin \u00fb gelek ti\u015ftan f\u00ear bibin&#8221;. Dema ku h\u00eena z\u00eadetir n\u00eaz\u00ee naveroka v\u00ea&#8221; Laboratwar\u00ea&#8221; bibin, yekser \u00fb b\u00ea p\u00ea\u015fgotin, w\u00ea \u00e7av\u00ean me ber bi girseya mirovan bi\u00e7in ku hejmara wan z\u00eadetir\u00ee 10 milyon kes e \u00fb li erdn\u00eegariya Kurdistan\u00ea dij\u00een. Ev erdn\u00eegar\u00ee ku binerd \u00fb sererd\u00ea xwe dewlemend e, tev\u00ee v\u00ea yek\u00ea j\u00ee li ser asta ni\u015ftiman\u00ee li Tirkiy\u00ea y\u00ea her\u00ee hejar \u00fb feq\u00eer e.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee \u00e7\u00eaker\u00ean &#8221; Laboratwar\u00ea&#8221;, \u015fopandina teoriya &#8220;M\u00eesyona \u015faristan\u00ee \u00fb ge\u015fep\u00eadan\u00ea&#8221; ji bo vejandina v\u00ea blok\u00ea \u00fb dan\u00eena w\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya p\u00ea\u015fketina texm\u00eenkir\u00ee de, d\u00ea vebijarkek am\u00fbrek be. L\u00ea di rastiya xwe de, hewl dide s\u00ea armancan t\u00eakildar\u00ee Kurdan p\u00eak b\u00eene; A yek\u00ea, \u00eenkarkirina cih\u00earengiya \u00e7and\u00ee ji bo homojeniya netewey\u00ee (pol\u00eet\u00eekeya endzyarkirina nif\u00fbs\u00ea), a duyem\u00een komkirina pereyan bi r\u00eaya bikaran\u00eena avah\u00eeziya civak\u00ee \u00fb xwezay\u00ee(P\u00ea\u015fesazkirin \u00fb qan\u00fbna qezenca kom\u00ee)\u00a0 \u00fb ya s\u00eayem\u00een j\u00ee bikaran\u00eena p\u00ea\u015fesaziya tundiy\u00ea ji bo w\u00earankirina civak\u00ean xwecih\u00ee, da ku nikaribin derfet\u00ean xwe y\u00ean ji bo R\u00eaveberiya Xweser bikarb\u00eenin(Qirkirina \u00e7and\u00ee \u00fb siyas\u00ee bi r\u00eaya tundiya dewlet\u00ea).<\/p>\n<p>Ev her s\u00ea armanc ku gir\u00eaday\u00ee hev in, y\u00ea teoriya civaknas\u00ea alman\u00ee Georg Elwert in. Elwert van hers\u00ea armancan di \u00e7ar\u00e7oveya t\u00eageha \u201cBazar\u00ean tundiy\u00ea\u201d de p\u00eanase dike. Elwert cewher\u00ea van bazar\u00ean tundiy\u00ea wiha p\u00eanase dike: &#8220;Tund\u00ee di wan de, wek\u00ee am\u00fbrek bi bandor ji bo re\u015fkirina \u00e7avkaniy\u00ean mirov\u00ee \u00fb mad\u00ee \u00fb bidestxistina w\u00ea \u00fb derbkirina jiyana civak\u00ee \u00fb ekolojiy, t\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f kirin. Ji aliyek\u00ee din ve j\u00ee, hin aliy\u00ean din hene ku tund\u00ee t\u00eade tune ye \u00fb t\u00eade s\u00fbkeke gir\u00eaday\u00ee hev in t\u00eade heye \u00fb jin\u00fbve ji c\u00eehan\u00ea re t\u00eane hilbirandin. Ev yek j\u00ee bi r\u00eaya r\u00eaxistinan, saziy\u00ean netewey\u00ee an j\u00ee navndewlet\u00ee, t\u00ea kirin. Ev herdu qad\u00ean ku dijber\u00ee hev xuya dikin, bi hev ve gir\u00eaday\u00ee ne.&#8221; Elwert bi berdewam\u00ee dib\u00eaje: &#8220;Bazar\u00ean tundiy\u00ea, li erdn\u00eegariya ku t\u00eade tawankar\u00ee, le\u015fker\u00eekirin, derxistina \u00e7avkaniyan \u00fb ko\u00e7berkirina ni\u015ftecih\u00ean xwecih\u00ee t\u00eane kirin, t\u00eane d\u00eetin.&#8221;<\/p>\n<p>Div\u00ea em bib\u00eenin ku ev n\u00ear\u00een, berdewamiya teoriya erdn\u00eegar \u00fb d\u00eeroknas\u00ea j\u00eengeh\u00ea y\u00ea amer\u00eek\u00ee Jason Moore e. Jason Moore p\u00eavajoya mezinb\u00fbna kap\u00eetal\u00eest, wek\u00ee r\u00eabazek\u00ee n\u00fb ya bir\u00eaxistinkirina xwezay\u00ea bi r\u00eaya tevl\u00eeb\u00fbna nava p\u00ee\u015fesaziya hawirdor\u00ea \u00fb akt\u00eevkirina p\u00eavajoy\u00ean abor\u00ee ji bo keysbazkirina xwarin, enerj\u00ee, \u00e7avkaniy\u00ean xav \u00fb h\u00eaza ked\u00ea, dib\u00eene. Ev r\u00eabaz\u00ea n\u00fb li dervay\u00ee pergala kir\u00een \u00fb firotin\u00ea ne \u00fb d\u00fbv re dikeve nava \u00e7erxa berhevkirina sermay\u00ea de.<\/p>\n<p>Ji aliyek\u00ee din ve j\u00ee, Zanyar\u00ea Civak\u00ee David Harvey, xal\u00ean ku jor\u00ea nehatib\u00fbn gotin, berdewam dike. Harvey, bal\u00ea dik\u015f\u00eene xwezaya komb\u00fby\u00ee ya l\u00eeberal\u00eezma n\u00fb bi r\u00eaya &#8220;talan\u00ea&#8221; ya ku di encam\u00ea de, \u00e7avkaniy\u00ean mad\u00ee, civak\u00ee \u00fb r\u00eaveber\u00ee y\u00ean ji ni\u015ftecih\u00ean xwecih\u00ee y\u00ean li dervay\u00ee \u00e7embera kir\u00een \u00fb firotina bazara c\u00eehan\u00ee ne, t\u00eane standin. Bi w\u00ea re j\u00ee \u015f\u00eawaza jiyana wan a \u00e7and\u00ee \u00fb d\u00eerok\u00ee berovaj\u00ee dibe \u00fb biyosfera wan t\u00ea guhartin.<\/p>\n<p><strong>Pi\u015ftperdeya projey\u00ea:<\/strong><\/p>\n<p>Li ser bingeha van t\u00eagehan,&#8221;Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadol\u00ea&#8221; Laboratwareke ji bo p\u00eakan\u00eena v\u00ea stratej\u00ee. N\u00ee\u015faney\u00ean derketina v\u00ea projey\u00ea, vedigere destp\u00eaka damezirandina Komara Tirkiy\u00ea. W\u00ea dem\u00ea Ataturk di \u00e7ar\u00e7oveya&#8221;Plana Reforma Rojhilat&#8221;ya sala 1925`an de, banga x\u00eazkirina nex\u015ferey\u00ean \u00e7em\u00ean ba\u015f\u00fbr rojhilat(Kurdistan\u00ea) y\u00ean h\u00fbndir\u00ea hewiz\u00ean Dicle \u00fb Firat\u00ea, kir. Li gor\u00ee Ataturk ji bo ku ev xal bibe destp\u00eaka dab\u00eenekirina p\u00eadiviy\u00ean enerj\u00ee ya z\u00eade li rojavay\u00ea welat, ji ber ku Tirkiy\u00ea petrol \u00fb gaza xwe tune b\u00fb. L\u00ea div\u00ea em jib\u00eer nekin ku di \u00e7ar\u00e7oveya v\u00ea plane de, ziman\u00ea kurd\u00ee j\u00ee li saziy\u00ean ferm\u00ee, dibistan, dadgeh, bazar\u00ean kar \u00fb kolanan, hate qedexekirin.<\/p>\n<p>Bi awayek\u00ee pirat\u00eek\u00ee, di bin dir\u00fb\u015femeya&#8221;Ge\u015fep\u00eadan&#8221; di war\u00ea enerj\u00ee, n\u00fbjekirina \u00e7andin\u00ee \u00fb avdaniy\u00ea \u00fb an\u00eena ava vexwarin, ev proje sala 1954`an de li ser erd\u00eengariyeke 1,8 milyon hiktar hate damezirandin. Ev yek ji mezintir\u00een projey\u00ean p\u00ea\u015fxistina hewiz\u00ean \u00e7eman di c\u00eehan\u00ea de ye. Ev proje, di nava xwe de 13 projey\u00ean avdaniy\u00ea \u00fb h\u00eedroenerj\u00eey\u00ea, her wiha avakirina 22 bendavan \u00fb avakirina 19 stasyon\u00ean h\u00eedroelektr\u00eek\u00ea li ser \u00e7em\u00ean Dicle \u00fb Firat\u00ea, dihew\u00eene.<\/p>\n<p>Ev proje 9 par\u00eazgeh\u00ean ku piraniya xwe Kurd in ango rejeya nif\u00fbsa Kurdan t\u00eade 90 ji sed\u00ee ye, wek\u00ee zev\u00ee bikar an\u00ee. Par\u00eazgeh\u00ean ku cih\u00ea xwe di projey\u00ea de digirin ev in: Adiyeman, D\u00eelok, Kilis, Amed, S\u00eart, Urfa, Mard\u00een, \u015eirnex \u00fb Batman(Dibe ku par\u00eazgeh\u00ean Kurdan \u00ean din j\u00ee bigire nava xwe). Her wiha li her\u00eam\u00ea %20 erda avdan\u00ee heye \u00fb ev j\u00ee wek\u00ee j\u00eadera nan a welat e. Li gor\u00ee amar\u00ean ferm\u00ee y\u00ean \u00eesal, %78 ji berheman\u00eena enerjiya h\u00eedroy\u00ee \u00fb %54 ji projey\u00ean avdan\u00ea hatine amadekirin. Heta niha, 28 milyar dolar l\u00ea\u00e7\u00fbna w\u00ea ye.<\/p>\n<p>Di dir\u00eajahiya d\u00eeroka projey\u00ea de, guhartin\u00ean stratej\u00een di pirrengkirina ziman\u00ea armanc\u00ean projey\u00ea, li gor\u00ee guhartin\u00ean di x\u00eetaba abor\u00ee ya p\u00ea\u015fketina navdewlet\u00ee de p\u00eak hatin. Bo nim\u00fbne, di sal\u00ean 80`\u00ee de, proje hate berfirehkirin \u00fb plansazkirin \u00fb binesaziya(Ge\u015fep\u00eadan\u00ea pa\u015fdeket\u00ee) girte nava xwe. Pi\u015ftre t\u00eageh\u00ean n\u00fb wek\u00ee&#8221;Domdarb\u00fbn, be\u015fdarb\u00fbn \u00fb ge\u015fep\u00eadan\u00ean mirov\u00ee&#8221; di sal\u00ean 90`\u00ee de derbas\u00ee nava projey\u00ea b\u00fbn (Ge\u015fep\u00eadana b\u00eas\u00eenor). Di sal\u00ean 2000 \u00fb \u015f\u00fbnde j\u00ee de, pi\u015ft\u00ee jin\u00fbved\u00eezyankirina aboriya siyas\u00ee ya Tirkiy\u00ea li gor\u00ee L\u00eebralzima n\u00fb, li ser xwesteka bazar\u00ea \u00fb hinardekirin\u00ea, b\u00fb projeyek\u00ee avakirin\u00ea. P\u00ea re j\u00ee, t\u00eageh\u00ean wek\u00ee, keysbazkirina derfet\u00ean xwecih\u00ee, giring\u00eeday\u00eena istismar\u00ean veberh\u00eamam\u00ean sektora taybet \u00fb kar\u00eena rikber\u00ee(Pi\u015ft\u00ee ge\u015fep\u00eadan\u00ea) hatin bikaran\u00een. Bi kurt\u00ee, proje gav bi gav ji binesaziyek dewlet\u00ee ya bi koord\u00eenasyona Banka C\u00eehan\u00ee di war\u00ea enerj\u00ee \u00fb \u00e7andiniy\u00ea de, bi r\u00eaya sermayeya c\u00eehan\u00ee (taybet bank \u00fb stok\u00ean daray\u00ee) b\u00fb projeyeke war\u00ean ge\u015ftiyar\u00ee, kanker\u00ee, avakirin, bajarvan\u00ee, perwerde \u00fb tendurist\u00ee.<\/p>\n<p><strong>Tunekirina doza Kurdan:<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fbr\u00ee b\u00eaal\u00eeb\u00fbna t\u00eageh\u00ean tekn\u00eek\u00ee y\u00ean ku rastiy\u00ean prat\u00eek \u00fb d\u00eerok\u00ee vedi\u015f\u00eare, div\u00ea armanca projey\u00ea ji aliy\u00ea \u00e7areserkirina pirsgir\u00eaka Kurd taybet ve were zelalkirin. AKP`\u00ea ku hevalbend\u00ea MHP`\u00ea ye, rewab\u00fbna projey\u00ea di veguhertina civak\u00ee \u00fb abor\u00ee de, di \u00e7ar\u00e7oveya &#8220;t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee teror\u00ea&#8221; de diyar dike. Ev formula di destp\u00eaka \u00fb n\u00eev\u00ea sal\u00ean 90`\u00ee de z\u00eade hatib\u00fb bikaran\u00een, ku w\u00ea dem\u00ea \u015fahidiya her\u00ee hovanetir\u00een tawan\u00ean \u015fer y\u00ean li dij\u00ee j\u00eengeh \u00fb civaka Kurdistan\u00ea hatib\u00fbne kirin. Daxuyaniya serok\u00ea r\u00eaveberiya projeya ber\u00ea Mumer Ye\u015far Ozgul naveroka v\u00ea n\u00eaz\u00eekatiy\u00ea bi kurt\u00ee wiha dib\u00eaje: \u201cBi z\u00eadekirina veberh\u00eanan\u00ean \u00e7andiniy\u00ea ji bo p\u00ea\u015fdebirina projey\u00ea, d\u00ea aboriya her\u00eam\u00ea p\u00ea\u015f bixe. Ev proje w\u00ea\u00a0 pirsgir\u00eak\u00ean b\u00eakar\u00ee \u00fb pa\u015fdemay\u00eena abor\u00ee \u00e7areser bike \u00fb ev yek j\u00ee w\u00ea heta radeyek\u00ea gir\u00eeng j\u00eader\u00ean abor\u00ee \u00fb civak\u00ee y\u00ean teror\u00ea tune bike.&#8221;<\/p>\n<p>Ji bo ku fikar\u00ean veberhan\u00eenan sivik bike, hik\u00fbmeta Erdogan j\u00ee wek hik\u00fbmet\u00ean ber\u00ea stratejiyeke &#8220;P\u00ea\u015fesaziya \u015fer&#8221; dime\u015f\u00eene. Her wiha li her\u00eam\u00ean Kurdan ji sala 1987`an vir, li dij\u00ee t\u00eako\u015f\u00eena Kurdan, qan\u00fbna le\u015fker\u00ee feriz kiriye. Pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna &#8220;P\u00eavajoya A\u015ftiy\u00ea&#8221; ya sala 2015\u2019an, erk\u00ean \u015faredariy\u00ean her\u00eam\u00ee hatin desteserkirin, r\u00eaxistin\u00ean siv\u00eel hatin tasfiyekirin, r\u00eaveber\u00ean HDP\u2019\u00ea hatin girtin \u00fb p\u00ea re j\u00ee \u015ferek\u00ee hovane bi hevkariya terora xwecih\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee li dij\u00ee al\u00eegir\u00ean PKK\u2019\u00ea li Tirkiy\u00ea da me\u015fandin. Pi\u015ftre j\u00ee ev \u015fer\u00ea hov gih\u00ee\u015ft her\u00eam\u00ean may\u00ee y\u00ean Kurdan li S\u00fbriy\u00ea \u00fb Kurdistana Iraq\u00ea (D\u00ea h\u00fbrgiliy\u00ean v\u00ea mijar\u00ea di l\u00eakol\u00eena me ya b\u00ea de bin). Armanc j\u00ee, ji hol\u00earakirina berxwedana xwecih\u00ee ya li hember\u00ee qan\u00fbna talankirin\u00ea (qezenc\u00ea) ye.<\/p>\n<p><strong>zuhakirina \u00e7avkaniy\u00ean j\u00eengeh\u00ea:<\/strong><\/p>\n<p>L\u00ea bel\u00ea, ev n\u00eaz\u00eekat\u00ee di van dem\u00ean daw\u00een de, di deriy\u00ea kr\u00eeza hawirdor\u00ea de, li dervey\u00ee hesab\u00ean biryarderan maye. Ji ber ku bandor\u00ean w\u00ea niha li tevahiya c\u00eehan\u00ea, nemaze Tirkiy\u00ea diyar dibin. George Edgar Dessinger, ku l\u00eakol\u00eeneke berfireh bi sernav\u00ea\u201cKo\u00e7berkirina ji ber bendavan li ba\u015f\u00fbr rojhilat\u00ea Tirkiy\u00ea\u201dniv\u00eesandiye, li ser lihevketina ku ji ber qezenca b\u00eas\u00eenor bi karesat\u00ean hawirdor\u00ea re derdikeve hol\u00ea \u00fb gir\u00eadana wan bi encam\u00ean giran \u00ean ku dibe civaka navnetewey\u00ee \u00fb her\u00eam\u00ee temen\u00ea w\u00ea bidin, pi\u015ftrast dike \u00fb wiha got: &#8220;C\u00eehanek ku belavb\u00fbna karbon\u00ea bi awayek\u00ee tirsnak z\u00eade dibe, ev proje mijar\u00ean j\u00eengeh\u00ea \u00fb civak\u00ee bi rengek\u00ee ned\u00eet\u00ee k\u00fbr dike, lewra \u015forb\u00fbn, erozyona ax\u00ea, xerabb\u00fbna hewa \u00fb av\u00ea, qir\u00eaj\u00ee \u00fb her wiha guhertin\u00ean karan\u00eena erd, bajar\u00eeb\u00fbn \u00fb p\u00ee\u015fesaz\u00eeb\u00fbna b\u00eas\u00eenor, digire nava xwe.\u201d<\/p>\n<p>Tirkiy\u00ea ku heta van k\u00ealiyan bi mijara avheway\u00ea it\u00eeraf nake \u00fb bi Peymana Par\u00ees\u00ea ne pabend e, ji ber germb\u00fbna z\u00eade \u00fb k\u00eamb\u00fbna bar\u00eena baran\u00ea, ji ber zuhab\u00fbn \u00fb z\u00eadeb\u00fbna pileya germ\u00ea bi awayek\u00ee ne asay\u00ee, \u00ea\u015f \u00fb azar\u00ea dik\u015f\u00eene. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de, di 20`\u00ea T\u00eermeh\u00ea de, li bajarok\u00ea Ciz\u00eer\u00ea ya gir\u00eaday\u00ee par\u00eazgeha \u015eirnex\u00ea, pileya germahiya rektor\u00ea tomar kir \u00fb pile gih\u00ee\u015ft 49,1. Lewra, li gor\u00ee texm\u00een\u00ean R\u00eaveber\u00ea Navenda Guhartina Avheway\u00ea ya Istenbol\u00ea Levent Kurnaz, ev her\u00eama ku projeya ba\u015f\u00fbr rojhilat\u00ea Anadol\u00ea digire nava xwe, w\u00ea ya her\u00ee z\u00eadetir rast\u00ee \u00e7olb\u00fbn \u00fb erozyona ax\u00ea were. Kurnaz pi\u015ftrast kir ku eger rew\u015f bi v\u00ee reng\u00ee dewam bike, w\u00ea ev her\u00eam wek\u00ee her\u00eama Besra ya Iraq\u00ea be. Lewra d\u00ea mijar rasteraste gir\u00eaday\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna ewlehiya xwarin\u00ea bi gi\u015ft\u00ee be.<\/p>\n<p>Ji ber van metirsiy\u00ean objekt\u00eef, dewleta Tirk h\u00eena j\u00ee xwe disp\u00eare teoriya p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbna yekser ya ku destn\u00ee\u015fan dike ku ji bo p\u00ea\u015ferojeke ba\u015f, div\u00ea baca ge\u015fep\u00eadan\u00ea ji aliy\u00ea civak \u00fb derdor\u00ea ve were day\u00een. Berevaj\u00ee v\u00ea n\u00ear\u00eena hi\u015fk ya \u00eedeoloj\u00eek, l\u00eakol\u00een\u00ean zanist\u00ee y\u00ean ku \u00e7avd\u00eariya p\u00eavajoya ge\u015fep\u00eadana v\u00ea projey\u00ea dikin, \u00eesbat dikin ku ew di hem\u00fb astan de t\u00eak \u00e7\u00fbye, nexasim mijara n\u00fbjenkirina \u00e7andiniy\u00ea ku \u015forb\u00fbna ax\u00ea k\u00fbrtir kiriye. Her wiha di encama avakirina hewizan li ser bendavan de \u00fb vekirina kanal\u00ean av\u00ea \u00fb hewiz\u00ean \u00e7\u00eakir\u00ee y\u00ean ku biyosfera sewalan w\u00earan kir \u00fb ferizkirina qedexeyan I ser tevger\u00ean giyandar\u00ean j\u00eendar, zirar daye cih\u00earengiya j\u00eengeh\u00ea.<\/p>\n<p>Ji aliy\u00ea xwe ve j\u00ee, \u00e7andiniya p\u00ee\u015fesaz\u00ee \u00fb erozyona ax\u00ea, bi m\u00eelyonan hektar erd jehr\u00ee kiriye. Ji ber ku r\u00eabaza mezinb\u00fbna kap\u00eetal\u00eest di dema hilberandina dewlemendiya \u00e7andiniy\u00ea &#8211; pemb\u00fb \u00fb dexl &#8211; \u00fb sewalan bi r\u00eaya alav\u00ean p\u00ee\u015fesaziya xwarin\u00ea \u00fb bendav\u00ean \u00e7\u00eakir\u00ee, ew ber\u00ea xwe didin \u00e7avkaniy\u00ean xwe \u00fb w\u00ea keysbaz dikin \u00fb w\u00earan dikin. Pi\u015ftre, t\u00eakiliyek n\u00fb \u00e7\u00eadibe pi\u015ft\u00ee gir\u00eadana bingeh\u00een di nav armanc\u00ean hilber\u00eena z\u00eade ya qezenc\u00ea de \u00fb \u00e7andiniy\u00ean p\u00ee\u015fesaz\u00ee \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean xwezay\u00ee y\u00ean keysbazkir\u00ee. Ev pirat\u00eeka n\u00fbjenkirin\u00ea bi xwe, niha b\u00fbye sedema encam\u00ean j\u00eengeh\u00ea y\u00ean w\u00earanker, di Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadoley\u00ea de, ku wargeha d\u00eerok\u00ee ya \u00e7andiniy\u00ea ye<\/p>\n<p>Ji aliyek\u00ee din ve j\u00ee, bandor\u00ean \u00e7\u00eakirina hewizan li ser \u00e7em\u00ean D\u00eecle \u00fb Firat\u00ea ne ten\u00ea li ser biyosfer\u00ea ne, l\u00ea bel\u00ea d\u00ea \u015f\u00fbnwar\u00ean d\u00eerok\u00ee \u00fb arkeoloj\u00eek ji hol\u00ea rabike \u00fb ko\u00e7berkirina girsey\u00ee \u00e7\u00eabike. Bi b\u00eerixistina \u00e7end m\u00eenakan j\u00ee ev yek diyar dibe: \u00c7ar bajarok \u00fb n\u00eaz\u00eek\u00ee 143 gund ji ber hewiza Bendava Ataturk de ketine bin av\u00ea, her wiha p\u00ealeke ko\u00e7beriy\u00ea \u00e7\u00eab\u00fb ku 55.300 kesan ko\u00e7ber b\u00fbn. Di heman dem\u00ea, ji ber \u00e7\u00eakirina bendava Ilisu li ser \u00e7em\u00ea D\u00eecley\u00ea li par\u00eazgeha Batman\u00ea b\u00fbye sedema ku her\u00eam\u00ean d\u00eerok\u00ee li gund\u00ea Hesenk\u00eaf\u00ea, binav bibin \u00fb n\u00eaz\u00ee 70 hezar kes\u00ean ku li w\u00ea dever\u00ea dij\u00een, ko\u00e7ber b\u00fbn.<\/p>\n<p>Her wiha ji ber bendav\u00ean Munzir\u00ea, yekane bloka civak\u00ee ya li bakur\u00ea par\u00eazgeha D\u00earsim\u00ea ku h\u00een j\u00ee ji welat\u00ea xwe y\u00ea d\u00eerok\u00ee bi zaravay\u00ea zazak\u00ee diaxive, ji hol\u00ea rakir. Ev bendav j\u00ee d\u00ea cih\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean ku bi serhildana \u015e\u00eax Sey\u00eed Riza &#8220;Serhildana D\u00earsim\u00ea&#8221; ve gir\u00eaday\u00ee ne \u00fb wek\u00ee b\u00eera d\u00eerok\u00ee ya Kurdan e, binav bike. Bendava B\u00earec\u00fbk\u00ea ku li ser s\u00eenor\u00ea S\u00fbriy\u00ea ye, r\u00fbberek mezin ji zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea y\u00ean 31 gundan di bin av\u00ea de h\u00ee\u015ft, her wiha n\u00eaz\u00eek\u00ee 30 hezar kes ko\u00e7ber b\u00fbn \u00fb bi w\u00ea re bajar\u00ea navdar Xeleft\u00ee di bin \u00e7em\u00ea Firat\u00ea de ma. Ev bajarok niha di nav ni\u015ftecih\u00ean her\u00eam\u00ea de wiha t\u00ea bib\u00eeran\u00een: &#8220;Bihu\u015fta winda&#8221;.<\/p>\n<p>Hejmar\u00ean ferm\u00ee e\u015fkere dikin ku z\u00eadetir\u00ee n\u00eev m\u00eelyon kes ten\u00ea ji ber bendavan ko\u00e7ber b\u00fbne \u00fb ligel ku hik\u00fbmeta AKP`\u00ea siyaseta bendavan ji sala 2002`an vir ve berfireh kir \u00fb hejmar bi rengek\u00ee ned\u00eet\u00ee du qat b\u00fbne. Lewra, \u00e7avd\u00earan ev n\u00eaz\u00eekat\u00ee bi pol\u00eet\u00eekay\u00ean ko\u00e7berkirin \u00fb helandin\u00ea re ku dewleta Tirk bi &#8220;Qan\u00fbn\u00ean jin\u00fbvebicihkirin\u00ea &#8220;y\u00ean 1927 &#8211; 1934&#8217;an me\u015fandiye, gir\u00eadan.<\/p>\n<p>L\u00ea mijar, bi ko\u00e7berkirina bi dar\u00ea zor\u00ea re s\u00eenordar nam\u00eene, planeke siyas\u00ee ya saziy\u00ean dewlet\u00ea heye \u00fb li gor\u00ee pisporan bi taybet\u00ee j\u00ee di mijara tew\u00eezan, jin\u00fbve bicihkirin \u00fb maf\u00ean milkiyet\u00ea de, div\u00ea b\u00ea temamkirin. George Edgar Dessinger di l\u00eakol\u00eena xwe ya navbor\u00ee de bi baldar\u00ee \u00e7avd\u00eariya van h\u00fbragahiyan kir \u00fb gih\u00ee\u015ft encam\u00ean gir\u00eeng. Dessinger destn\u00ee\u015fan kir ku gelek ko\u00e7beran ji ber xapandina maf\u00ean xwed\u00eet\u00eeya ax\u00ea, b\u00ea tew\u00eez\u00ean qan\u00fbn\u00ee mane. Nemaze di bin fi\u015fara dewlet\u00ea de, bi bihay\u00ea erd\u00ea ku t\u00ea p\u00ea\u015fniyarkirin qeb\u00fbl kirin, lewra div\u00ea dev ji erd \u00fb \u015f\u00eawaza jiyan\u00ea berde. L\u00eakol\u00eener Sigdam Kurt di pirt\u00fbka xwe ya bi nav\u00ea &#8220;Malbat\u00ean Ko\u00e7ber: Jiyana Malbat\u00ea \u00fb T\u00eakiliy\u00ean di navbera herdu Zayend\u00ee de&#8221; bandor\u00ean v\u00ea yek\u00ea li ser jiyana ni\u015ftecihan nirxand. Di pirt\u00fbk\u00ea de, behsa jiyana jin \u00fb ke\u00e7\u00ean ciwan pi\u015ft\u00ee ku dev ji war\u00ea xwe y\u00ea d\u00eerok\u00ee berdan, li bajaran rast\u00ee pol\u00eet\u00eekaya m\u00fb\u00e7ey\u00ean k\u00eam \u00fb perwerdeya bi ziman\u00ea tirk\u00ee t\u00ean, dike. Armanc ji v\u00ea yek\u00ea j\u00ee ku tor\u00ean kevne\u015fop\u00ee y\u00ean civak\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee ji hol\u00ea rabike \u00fb malbat\u00ea jihev bixe.<\/p>\n<p>Bi vegera li ser mijara belavkirina maf\u00ean milkiyet\u00ea, Desinger e\u015fkere dike ku pirsgir\u00eaka tew\u00eezan \u00fb ji n\u00fb ve veqetandina \u00e7avkaniy\u00ean civak\u00ee \u00fb xwezay\u00ee, b\u00fbye sedem ku bandora xwediy\u00ean zeviy\u00ean \u00e7andiniy\u00ea \u00ean mezin, li gor\u00ee armanc\u00ean stratej\u00eek \u00ean Enqerey\u00ea ji n\u00fb ve were dan\u00een. Bo nim\u00fbne, di projeya Ataturk de, \u00e7\u00een\u00ean xwecih\u00ee y\u00ean ku bi Enqerey\u00ea re hevkar in, dizanib\u00fbn ku \u00e7awa bikarin, milkiyeta erd\u00ean ku d\u00ea bikevin nava her\u00eam\u00ean \u00e7\u00eakirina bendavan, bi r\u00eaya gendeliya bi komeley\u00ean avdan\u00ea re, \u00eespat bikin.<\/p>\n<p>L\u00eakol\u00een diyar dike ku cotkar ji %65 p\u00eak t\u00ean \u00fb %10 j\u00ee xwediy\u00ea erd\u00ean \u00e7andiniy\u00ea ne pi\u015ft\u00ee ku dewlet\u00ea bi zaneb\u00fbn qan\u00fbna reforma \u00e7andiniy\u00ea bi cih neaniye. L\u00ea xwediy\u00ean mezin \u00ean erdan ku ji %10 p\u00eak t\u00ea, %65 ji erd\u00ean her\u00eam\u00ea bi dest xistine. L\u00ea be\u015feke mezin ji erd\u00ean ku bendav li ser hatib\u00fb avakirin, milkiyeta wan kom\u00eenal b\u00fb. Di dawiy\u00ea de, v\u00ea \u00e7\u00een\u00ee bi lihevkirina bi komeley\u00ean avdaniy\u00ea re, s\u00fbd ji milkiyeta zeviy\u00ean kom\u00eenal girt, lewra m\u00eeqdar\u00ean ku ji tew\u00eezan bi dest xistin, h\u00ee\u015ftin ku zeviy\u00ean n\u00fb bikirin. Ev encamp, heman n\u00ear\u00eena l\u00eakol\u00eener\u00ea pispor\u00ea nirxandina\u00a0 &#8220;Projeya Ba\u015f\u00fbr\u00ea Rojhilat\u00ea Anadoluy\u00ea&#8221; Arda Bilgen e.<\/p>\n<p>Li gor\u00ee l\u00eakol\u00een\u00ean navbor\u00ee, xurtkirina bandora blok\u00ean n\u00fb y\u00ean civak\u00ee y\u00ean hevkar\u00ean dewlet\u00ea, li gor\u00ee n\u00ear\u00eena Enqerey\u00ea dikare berxwedana gel\u00ear\u00ee ya li dij\u00ee ge\u015fep\u00eadana \u00eediakir\u00ee k\u00eam bike. Di heman dem\u00ea de, \u00e7\u00eena ku pi\u015ftgir\u00ee dide t\u00eako\u015f\u00eena maf\u00ean Kurdan dor\u00ea l\u00ea z\u00eadetir teng dibe. Nexasim ku xwediy\u00ean zeviy\u00ean bi\u00e7\u00fbk nikarin perey\u00ea ku ji aliy\u00ea komeley\u00ean Avdaniy\u00ea ve hatiye diyarkirin di kir\u00eena zeviy\u00ean n\u00fb de bidin \u00fb ew ne\u00e7ar man ku xwe radest\u00ee \u00e7\u00eena n\u00fb ya hik\u00fbmet\u00ea bikin. Ew cih\u00ean n\u00fb j\u00ee di bin kontrol \u00fb qan\u00fbna helandin\u00ea de ne. Her wiha pi\u015ft\u00ee ku nif\u00fbsa xwecih\u00ee li derve hate hi\u015ftin, karker\u00ean maden\u00ea(mines) ji rojavay\u00ea Tirkiyey\u00ea an\u00een her\u00eam\u00ea \u00fb ev yek b\u00fb sedema ku Tirk li her\u00eam\u00ea belav bibin. Li gor Disinger, ev j\u00ee \u00eesbat dike ku p\u00eavajoya ko\u00e7berkirina bi dar\u00ea zor\u00ea, weke s\u00eestemeke bingeh\u00een a ge\u015fep\u00eadan\u00ea, hewldaneke duqat\u00ee dixwaze da ku tirkan li \u015f\u00fbna ni\u015ftecih\u00ean resen bicih bikin.<\/p>\n<p>Arda Bilgen bi Disinger re li ser armanc\u00ean projey\u00ea ji bo homojeniya netewey\u00ee ya tirk heman n\u00ear\u00een e. L\u00ea di heman dem\u00ea de, Bilgen l\u00ea z\u00eade dike ku saziy\u00ean ge\u015fep\u00eadan\u00ea y\u00ean navnetewey\u00ee, hik\u00fbmet, pispor, \u015f\u00eawirmend \u00fb persbekt\u00eef\u00ean hikm\u00fbmeta navend\u00ee bi r\u00eaxistin\u00ean siv\u00eel re y\u00ean ne hik\u00fbm\u00ee, hewl didin ku n\u00ear\u00eenek el\u00eet\u00eest, destwerdan \u00fb endezyariya civak\u00ee ji jor ve li dij\u00ee nif\u00fbs\u00ean her\u00eam\u00ee, ferz bikin.<\/p>\n<p>Wek\u00ee encam, li gor\u00ee hejmar\u00ean ferm\u00ee y\u00ean saziy\u00ean dewleta Tirk, r\u00eajeya b\u00eakariy\u00ea li M\u00eard\u00een, Batiman, \u015eirnex \u00fb S\u00eart\u00ea gih\u00ee\u015ftiye %30,9. Li her\u00eam\u00ean rojavay\u00ea Tirkiyey\u00ea para her kes\u00ee ji dahateya gi\u015ft\u00ee 27 hezar dolar e, l\u00ea li par\u00eazgeha Urfay\u00ea 9 hezar dolar e.<\/p>\n<p>B\u00ea g\u00fbman, ev hejmar rastiy\u00ean berbi\u00e7av e\u015fkere nakin, l\u00ea ew n\u00ee\u015fan didin her \u00e7end\u00ee bi\u00e7\u00fbk bin j\u00ee, para nif\u00fbsa her\u00eam\u00ee ji dahat\u00ean projey\u00ea hema b\u00eaje tune ye, l\u00ea ten\u00ea para mezin a komeke her\u00eam\u00ee ya pi\u00e7\u00fbk e ku bi veberh\u00eaneran re li rojavay\u00ea Tirkiy\u00ea \u00fb c\u00eehan\u00ea li hev dike. Bi v\u00ee away\u00ee dir\u00fb\u015fma projeya ku armanca w\u00ea k\u00eamkirina ferqa di navbera rojava \u00fb rojhilat de ye, dibe sernavek propaganda \u00fb tinaz\u00ea.<\/p>\n<p>Ji ber ku ev proje di p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbn\u00ea de t\u00eak \u00e7\u00fbye, div\u00ea em vegerin ser armanc\u00ean w\u00ea y\u00ean rast\u00een \u00ean di war\u00ea t\u00eako\u015f\u00eena li dij\u00ee doza Kurd de. Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de, Robert Hatem \u00fb Mark Dorman di l\u00eakol\u00eena xwe ya bi sernav\u00ea: \u201c\u00c7areseriya Tirkiyey\u00ea ji bo doza Kurdan&#8221;\u2026Astengiy\u00ean Enqer\u00ea\u201d niv\u00eesandiye. Di l\u00eakol\u00een\u00ea de s\u00ea n\u00ear\u00een\u00ean biryarder\u00ean Enqerey\u00ea p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike, ji bo ku doza Kurdan ne ji aliy\u00ea maf\u00ean mirovan \u00fb mirovah\u00ee ve, l\u00ea bi rakirina w\u00ea ji koka w\u00ea ve were \u00e7areser kirin; A yekem\u00een, ev mijar ji pi\u015ftgiriya her\u00eam\u00ee ya ji bo Partiya Karker\u00ean Kurdistan\u00ea t\u00ea, ku p\u00eaw\u00eest\u00ee bi kontrol \u00fb \u015fopandina xelk\u00ea heye \u00fb avakirina kom\u00ean al\u00eegir\u00ea Enqer\u00ea. A duyem\u00een, doza Kurdan ji xizaniya \u00e7and\u00ee \u00fb abor\u00ee ya her\u00eam\u00ea t\u00ea, ku tov\u00ea pi\u015ftevaniya serhildan\u00ea ye, \u00fb ji ber v\u00ea yek\u00ea hewce ye ku \u00e7areseriy\u00ean ge\u015fep\u00eadan\u00ea bi armanca ko\u00e7berkirina bi dar\u00ea zor\u00ea \u00fb w\u00earankirina \u00e7and\u00ee \u00fb te\u015fw\u00eeqkirina bajar\u00eeb\u00fbn \u00fb helandina perwerdehiy\u00ea, m\u00eena pol\u00eet\u00eekay\u00ean ko\u00e7beriy\u00ea y\u00ean wek\u00ee qan\u00fbna 1927-1934. A s\u00eayem\u00een, doza Kurd carna ji dewlet\u00ean her\u00eam\u00ea \u00fb civat\u00ean kurd\u00ee y\u00ean li Iraq \u00fb S\u00fbr\u00eey\u00ea belav b\u00fbne, pi\u015ftgir\u00eey\u00ea werdigire \u00fb bi r\u00eaya av\u00ea \u00fb kontrolkirina s\u00eenoran zext li ser van hik\u00fbmetan were kirin \u00fb li gor\u00ee w\u00ea j\u00ee xelk\u00ea her\u00eam\u00ea bi zor\u00ea ser\u00ee li daxwaz\u00ean dewlet\u00ea didin \u00fb ji al\u00eegir\u00ean PKK \u00ea d\u00fbr bikevin.<\/p>\n<p>Di l\u00eakol\u00een\u00ea de hat destn\u00ee\u015fankirin ku &#8220;Projeya Ba\u015f\u00fbr\u00ea Rojhilat\u00ea Anadoley\u00ea&#8221; ji van her s\u00ea \u00eed\u00eeayan re \u00e7areseriyeke berfireh dide \u00fb her tim ji aliy\u00ea piraniya h\u00eaz\u00ean desthilatdar \u00ean bi \u00e7\u00eena abor\u00ee ya bi desthilatdariy\u00ea re hevalbend e, t\u00ea pejirandin. Proje dikare pirsgir\u00eaka &#8220;terora her\u00eam\u00ee&#8221; bi s\u00eenordarkirina tevger\u00ean navxwey\u00ee bi avakirina bendav, projey\u00ean binesaziy\u00ea, stasyon\u00ean elektr\u00eek\u00ea \u00fb komkirina nif\u00fbs\u00ea li bajaran, \u00e7areser bike. Lewra, mekan\u00eezmaya kontrol\u00ea \u00fb derbasb\u00fbna le\u015fker\u00ee ya bilez h\u00easantir dike. Ev n\u00ear\u00een ji aliy\u00ea art\u00ea\u015f, ewlekar\u00ee \u00fb bi gi\u015ft\u00ee dewleta k\u00fbr ve t\u00ea pejirandin. Proje dikare pirsgir\u00eaka Kurd li her\u00eam\u00ea \u00e7areser bike, bi day\u00eena am\u00fbrek\u00ea ji bo dewleta Tirk ku bi avakirina bendav \u00fb d\u00eewaran li ser s\u00eenor, \u015fewitandina daristanan \u00fb h\u00easankirina \u00ear\u00ee\u015f\u00ean le\u015fker\u00ee, gefan li welat\u00ean c\u00eeran bixe, da ku van hik\u00fbmet\u00ean daxwaz\u00ean Enqerey\u00ea p\u00eak b\u00eenin.<\/p>\n<p>Di dawiy\u00ea de, bi te\u015fw\u00eeqkirina ge\u015fep\u00eadan \u00fb qazanca her\u00eam\u00ea \u00fb pa\u015fguhkirina pirs\u00ean bingeh\u00een \u00ean doza Kurd \u00fb berdewamkirina siyaseta as\u00eem\u00eelekirina civak\u00ea bi zor\u00ea, ko\u00e7berkirin, dikare pirsgir\u00eak\u00ean civak\u00ee \u00fb abor\u00ee \u00e7areser bike. Ev bend bi taybet\u00ee di nav karsaz \u00fb sermayedar\u00ean her\u00eam\u00ee \u00fb navnetewey\u00ee de bi berfireh\u00ee t\u00ea pejirandin \u00fb ji huk\u00fbmeta Erdogan re xizmet dike da ku bingeha xwe ya hilbijartin\u00ea di nav kom\u00ean kurd \u00ean kevneperest (xwediy\u00ean milkiyet\u00ean mezin \u00ean li gundan, bloka \u00eeslam\u00eest a popul\u00eest \u00fb b\u00fbrj\u00fbwaziya n\u00fb ya li bajaran) berfireh bike.<\/p>\n<p>Pi\u015ft\u00ee ku pol\u00eet\u00eekaya komeley\u00ean avdan\u00ea newekheviya avdan\u00ea girantir kir \u00fb ber bi baj\u00ear ve ki\u015fand, l\u00eakol\u00een\u00ea bandora van n\u00eaz\u00eekatiyan li ser civaka her\u00eam\u00ea berdewam dike. L\u00ea di heman dem\u00ea de bi hevsengiya bi \u015f\u00eerket\u00ean &#8220;burj\u00fbwaziya siv\u00eel&#8221; re, bi r\u00eaya h\u00easankirina deynan ji bo wan \u00fb ef\u00fbkirina ji qan\u00fbn\u00ean bac\u00ea, hat kirin. Da ku bi mebest nirx\u00ea erd\u00ea li hin bajaran bi plansazkirin \u00fb dabe\u015fkirina her\u00eaman were bilindkirin, ku feq\u00eer \u00fb hejar nikaribin bikirin, wek ku li Amed \u00fb Urfay\u00ea.<\/p>\n<p>Di l\u00eakol\u00een\u00ea de t\u00ea gotin ku Kurd\u00ean ko\u00e7berkir\u00ee t\u00ean te\u015fw\u00eeqkirin da ku bi\u00e7in bajar\u00ean ku t\u00ea xwestin derfet\u00ean xwendin\u00ea hebin. L\u00ea bel\u00ea, jiy\u00eena li bajaran j\u00ee wan ne\u00e7ar dike ku tev li &#8220;civak \u00fb \u00e7anda tirkan a ku bi giran\u00ee perwerdeh\u00ee \u00fb d\u00eendar e&#8221; bibin. Di encama l\u00eakol\u00een\u00ea de t\u00ea destn\u00ee\u015fankirin ku armanca projey\u00ea \u00eefadekirina siyas\u00ee ya fikra kemal\u00eest a dewleta netewe ye ku li ser bingeh\u00ea yek nasnameya etn\u00eek\u00ee ye. Ji ber ku li \u00e7areseriya pirsgir\u00eaka Kurd bi tinekirina Kurdan \u00fb helandina wan di nava neteweya bilind de, din\u00eare.<\/p>\n<p>Ocalan ji zindana xwe, ge\u015fedan\u00ean \u00ear\u00ee\u015fa b\u00eas\u00eenor a kap\u00eetal\u00eest a li ser Kurdistan\u00ea di\u015fop\u00eene \u00fb di par\u00eaznameya xwe ya 5`an de ev d\u00eemen bi vegotineke k\u00fbr wiha p\u00eanase dike: \u201cKurdistan \u00fb rastiya Kurd weke Laboratwarek&#8221;.\u00a0 Her wiha Ocalan dib\u00eaje: \u201cK\u00ee bawer bike ku rastiya Kurd bi s\u00ea ling\u00ean kap\u00eetal\u00eest ve gir\u00eaday\u00ee n\u00eene &#8220;netew-dewlet, qan\u00fbna qazanca komb\u00fby\u00ee \u00fb p\u00ee\u015fesaz\u00eeb\u00fbn\u201d an j\u00ee bandor\u00ean w\u00ea pir k\u00eam in, ew di nav windahiyeke e\u015fkere de dij\u00ee. Eger ne ji van hers\u00ea ling\u00ean kap\u00eetal\u00eest b\u00fbna, rastiya Kurd weke welat, civak, abor\u00ee, \u00e7and \u00fb d\u00eeplomas\u00ee, ne li ber \u00eenkar \u00fb qirkirin\u00ea b\u00fbya. Li gor\u00ee v\u00ea yek\u00ea, Ocalan dib\u00eaje: \u201cBendav rola cinawiran dil\u00eezin ku mal\u00ean d\u00eerok\u00ee, qad\u00ean \u00e7andiniy\u00ea, gundan \u00fb ekolojiy\u00ea (hilwe\u015fandina d\u00eerok\u00ee \u00fb \u00e7andiniy\u00ea) dadiqurt\u00eene. Avakirina kargehan, asfaltkirina r\u00ea \u00fb stasyon\u00ean enerjiy\u00ea ku xwe wek\u00ee xizmet\u00ean n\u00fbjen p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin, ew bi xwe \u201cQirkirina erdn\u00eegar\u00ee&#8221; ye.\u00a0 Her wiha avakirina mizgeftan \u201col\u00ea ji bo qirkirina \u00e7and\u00ee wek\u00ee am\u00fbrek ve\u015fart\u00ee bikar t\u00eenin\u201d, l\u00ea dibistan\u00ean Tirk\u00ee j\u00ee wek\u00ee \u201cqirkirina \u00e7and\u00ee\u201d bikar t\u00eenin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Werger ji ereb\u00ee: Kendal C\u00fbd\u00ee<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>FERHAD HEM\u00ca Kord\u00eenator\u00ea gi\u015ft\u00ee y\u00ea ber\u00ea y\u00ea&#8221;Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadolyey\u00ea&#8221;di daxuyaniyeke navdar a sala 2014`an de, armanca ji projey\u00ea wiha \u015firove kir:&#8221; Laboratwareke ku civaknas, antropolog \u00fb pispor\u00ean endziyariy\u00ea, dikarin kar\u00eena xwe p\u00ea\u015f bixin \u00fb gelek ti\u015ftan f\u00ear bibin&#8221;. Dema ku h\u00eena z\u00eadetir n\u00eaz\u00ee naveroka v\u00ea&#8221; Laboratwar\u00ea&#8221; bibin, yekser \u00fb b\u00ea p\u00ea\u015fgotin, w\u00ea \u00e7av\u00ean me [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":266,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"ppma_author":[191],"class_list":["post-265","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lekolin"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Di labora &quot;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&quot; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Di labora &quot;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&quot; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"FERHAD HEM\u00ca Kord\u00eenator\u00ea gi\u015ft\u00ee y\u00ea ber\u00ea y\u00ea&#8221;Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadolyey\u00ea&#8221;di daxuyaniyeke navdar a sala 2014`an de, armanca ji projey\u00ea wiha \u015firove kir:&#8221; Laboratwareke ku civaknas, antropolog \u00fb pispor\u00ean endziyariy\u00ea, dikarin kar\u00eena xwe p\u00ea\u015f bixin \u00fb gelek ti\u015ftan f\u00ear bibin&#8221;. Dema ku h\u00eena z\u00eadetir n\u00eaz\u00ee naveroka v\u00ea&#8221; Laboratwar\u00ea&#8221; bibin, yekser \u00fb b\u00ea p\u00ea\u015fgotin, w\u00ea \u00e7av\u00ean me [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-03-25T21:23:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-08-02T12:53:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"841\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"427\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"headline\":\"Di labora &#8220;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&#8221; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea !\",\"datePublished\":\"2022-03-25T21:23:26+00:00\",\"dateModified\":\"2022-08-02T12:53:39+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/\"},\"wordCount\":4118,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/7777373.jpg\",\"articleSection\":[\"L\u00eakol\u00een\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/\",\"name\":\"Di labora \\\"ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea\\\" de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/7777373.jpg\",\"datePublished\":\"2022-03-25T21:23:26+00:00\",\"dateModified\":\"2022-08-02T12:53:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/7777373.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/7777373.jpg\",\"width\":841,\"height\":427},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Di labora &#8220;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&#8221; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea !\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"description\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/author\\\/editor\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Di labora \"ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea\" de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Di labora \"ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea\" de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","og_description":"FERHAD HEM\u00ca Kord\u00eenator\u00ea gi\u015ft\u00ee y\u00ea ber\u00ea y\u00ea&#8221;Projeya Ba\u015f\u00fbr Rojhilat\u00ea Anadolyey\u00ea&#8221;di daxuyaniyeke navdar a sala 2014`an de, armanca ji projey\u00ea wiha \u015firove kir:&#8221; Laboratwareke ku civaknas, antropolog \u00fb pispor\u00ean endziyariy\u00ea, dikarin kar\u00eena xwe p\u00ea\u015f bixin \u00fb gelek ti\u015ftan f\u00ear bibin&#8221;. Dema ku h\u00eena z\u00eadetir n\u00eaz\u00ee naveroka v\u00ea&#8221; Laboratwar\u00ea&#8221; bibin, yekser \u00fb b\u00ea p\u00ea\u015fgotin, w\u00ea \u00e7av\u00ean me [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/","og_site_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","article_published_time":"2022-03-25T21:23:26+00:00","article_modified_time":"2022-08-02T12:53:39+00:00","og_image":[{"width":841,"height":427,"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/"},"author":{"name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"headline":"Di labora &#8220;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&#8221; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea !","datePublished":"2022-03-25T21:23:26+00:00","dateModified":"2022-08-02T12:53:39+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/"},"wordCount":4118,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg","articleSection":["L\u00eakol\u00een"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/","name":"Di labora \"ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea\" de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea ! - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg","datePublished":"2022-03-25T21:23:26+00:00","dateModified":"2022-08-02T12:53:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#primaryimage","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg","contentUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7777373.jpg","width":841,"height":427},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/laboratwara-gesepedana-tirkiyeye-kurdistane-ber-bi-tunebune-ve-dibe\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nlka.net\/ku\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Di labora &#8220;ge\u015fep\u00eadana Tirkiyey\u00ea&#8221; de, tuneb\u00fbna Kurdistan\u00ea !"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","description":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nlka.net\/ku\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","caption":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan"},"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/author\/editor\/"}]}},"authors":[{"term_id":191,"user_id":2,"is_guest":0,"slug":"editor","display_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","0":null,"1":"","2":"","3":"","4":"","5":"","6":"","7":"","8":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/265","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=265"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/265\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":493,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/265\/revisions\/493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/266"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=265"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}