{"id":2599,"date":"2025-06-21T13:35:49","date_gmt":"2025-06-21T13:35:49","guid":{"rendered":"https:\/\/nlka.net\/ku\/?p=2599"},"modified":"2025-06-21T17:07:17","modified_gmt":"2025-06-21T17:07:17","slug":"1-57","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/","title":{"rendered":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/nlka.net\/archives\/13472\">Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji dema ku k\u00fbru\u015f di sala 539 BZ de Babil fetih kir, neteweya \u00eeran\u00ee ji h\u00eala \u00eedeoloj\u00eek ve li hember cih\u00fbyan dijminat\u00ee nekiriye. Pi\u015ft\u00ee jin\u00fbveavakirina cih\u00fbtiy\u00ea li Babil\u00ea, cih\u00fbyan, nav\u00ea kuru\u015f\u00ean nemir kirin, an j\u00ee ji ber aloziya sebiya babil\u00ee li ser dest\u00ea Nebuxed Nesir heta 50\u00ee sal\u00ee.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di tewrat\u00ea de wiha hate bib\u00eerxistin: \u201cXwedan ji mes\u00eeh\u00ea xwe, ji K\u00eer\u00fb\u015f re wiha dib\u00eaje, ku min dest\u00ea w\u00ee y\u00ea rast\u00ea girtiye da ku miletan li ber w\u00ee bindest bikim&#8230;\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00eakiliya cih\u00fb-\u00eeran\u00ee di rastiy\u00ea de di serdema Axm\u00een\u00ee de hate destp\u00eakirin, dema ku cih\u00fb tevl\u00ee nava \u00eemperatoriya Axm\u00eeniyan b\u00fbn. Pi\u015ft\u00ee ku pad\u00ee\u015fah\u00ea Babil\u00ea Nebukadnezar \u00ea duyem, peyker\u00ea Sil\u00eaman li Or\u015fel\u00eem\u00ea sala 586an BZ, r\u00fbxand \u00fb cih\u00fb seb\u00ee kirin \u00fb ew an\u00een Babil\u00ea, \u00ead\u00ee cih\u00fb b\u00fbne wek\u00ee gelek\u00ee srg\u00fbnkir\u00ee bi nav\u00ea \u201dSeb\u00ee Babil\u201d hatin naskirin. Di sala 539an de j\u00ee, Kuru\u015f\u00ea mezin kete bajar\u00ea Babil\u00ea \u00fb dewleta Babil\u00ee bi daw\u00ee kir \u00fb pi\u015ft\u00ee w\u00ea bi salek\u00ea di j\u00eader\u00ean cih\u00fb de \u201cragihandina Kuru\u015f\u201d derket.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Herwiha di Sifir Ezra di Tewrat\u00ea de metna biryara Kuru\u015f t\u00ea de ku dest\u00fbr ji cih\u00fbyan re t\u00ea day\u00een ku vegerin li cih\u00fbtiy\u00ea \u00fb jin\u00fbveavakirina perestgeh\u00ea \u00fb wiha t\u00ea gotin: \u201cWiha Kuru\u015f pad\u00ee\u015fah\u00ea Faris dib\u00eaje: Hem\u00fb pad\u00ee\u015fahiy\u00ean dunyay\u00ea xweday\u00ea ezmanan dane min \u00fb ez wesiyet kirim ku malek\u00ea j\u00ea re li Or\u015fel\u00eem\u00ea ava bikim\u2026 K\u00ee ji we nava gel\u00ea w\u00ee be, bila bi\u00e7e Or\u015fel\u00eem\u00ea.. \u00fb mala xwedan, xweday\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea ava bike\u201d. Be\u015fek ji cih\u00fbyan bi saya v\u00ea ef\u00fby\u00ea hate Or\u015fel\u00eem\u00ea, l\u00ea gelek j\u00ee biryar dan ku li axa \u00ceran\u00ea bim\u00eenin, ku t\u00ea de bi cih b\u00fbn \u00fb tevl\u00ee nava civaka xwecih\u00ee b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Siyaseta Akameniyan derbar\u00ea k\u00eametewey\u00ean ol\u00ee bi dilnerm\u00ee \u00fb r\u00eazgirtina ji r\u00ea\u00fbresm\u00ean wan re, dihate naskirin. Pad\u00ee\u015fhan\u00ean \u201c\u00ceran\u015fehr\u00ea\u201d dest\u00fbr dane cih\u00fbyan ku bi awayek\u00ee azad \u00eebadeta xwe bikin, berovaj\u00ee metorda zordariya ol\u00ee ya ku hinek ji beriya w\u00ee y\u00ean a\u015f\u00fbr\u00ee \u00fb babil\u00ee, dime\u015fandin. Spasiya cih\u00fbyan ji bo v\u00ea yek\u00ea di n\u00ear\u00eena wan a er\u00ean\u00ee ya li ser Kuru\u015f\u00ea Mezin de diyar b\u00fb, ku di Pirt\u00fbka P\u00eeroz de ji ber rola w\u00ee di rizgarkirina wan de wek\u00ee \u201cMes\u00eah\u00ea Xudan\u201d t\u00ea binavkirin. Herwiha pad\u00ee\u015fah\u00ean \u00ceran\u00ea y\u00ean pi\u015ftre hatine wek\u00ee Darius\u00ea Yekem, b\u00fbne al\u00eekar di berdewamkirina avakirina perestgeh\u00ea duyem li Or\u015fel\u00eem\u00ea sala 515an BZ.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00ceran \u00fb Babil\u00ea xwed\u00ee cihek\u00ee gir\u00eeng b\u00fbn di m\u00eerateya ol\u00ee \u00fb d\u00eerok\u00ee ya cih\u00fbyan de. Ji bil\u00ee \u00e7\u00eerok\u00ean rasterast \u00ean Tewrat\u00ea li ser Kuru\u015f \u00fb y\u00ean din, em rast\u00ee n\u00ee\u015faney\u00ean di w\u00eajeya cih\u00fbyan de t\u00ean ku pesna t\u00eakiliya farisan bi cih\u00fbyan re, didin. Talmuda babil\u00ee, ku di destp\u00eak\u00ea de li ax\u00ean Babil\u00ea, ku di bin kontrola \u00ceran\u00ea de b\u00fbn, hatiye niv\u00eesandin, gotineke sembol\u00eek dihew\u00eene ku div\u00ea w\u00eaneyek\u00ee S\u00fbsay\u00ea, bajar\u00ea her\u00ee mezin \u00ea Axameniyan, li ser deriy\u00ean Perestgeh\u00ea li Or\u015fel\u00eem\u00ea were neqi\u015fandin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dema ku niv\u00eeskar\u00ea cih\u00fb y\u00ea Endulus\u00ee Benyam\u00een Tet\u00eel\u00ee di sala 1167an de di r\u00eaw\u00eetiya xwe ya erdn\u00eegar\u00ee ya maraton\u00ee de serdana \u00ceran\u00ea kir, neviy\u00ean van cih\u00fbyan li wan her\u00eaman b\u00fbn. Guhertoya may\u00ee ya pirt\u00fbk\u00ea ji orj\u00eenala windab\u00fby\u00ee hatiye kurtkirin \u00fb kop\u00eekirin, \u00fb li gor\u00ee d\u00eerokzanan hejmar\u00ean w\u00ea z\u00eade ne. L\u00eabel\u00ea, ew ramanek li ser rew\u015fa Cih\u00fbyan, an j\u00ee qet nebe heb\u00fbna wan li bajar\u00ean mezin \u00ean d\u00fbr\u00ee welat\u00ea wan, dide. Piraniya van cih\u00fbyan bermahiy\u00ean sebiy\u00ean bab\u00eeliyan b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">El-Tet\u00eel\u00ee ragihand ku li Nehawend\u00ea 4 hezar cih\u00fb hene ku li \u201caxa kefiran\u201d dij\u00een \u00fb guh didin \u015f\u00eax\u00ea El-He\u015fa\u015f\u00een. Newahend di w\u00ea dem\u00ea de, cih\u00ea kurdan b\u00fb \u00fb di \u00e7ar\u00e7oveya kategoriy\u00ean bildaniy\u00ean, Newahend di nava welat\u00ea kurdan de b\u00fb. Ev cih\u00fb di \u00ear\u00ee\u015fan de bi v\u00ea netewey\u00ea re b\u00fbn \u00fb wek\u00ee wan li \u00e7iya dijiyan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">El-Tet\u00eel\u00ee li welat\u00ea Farif \u00fb Medyay\u00ea (\u00ceran\u00ea) hejmareke mezin ji cih\u00fbyan d\u00eetin ku rew\u015fa wan ba\u015f b\u00fb, ji nava wan cih\u00fby\u00ean Xuzistan\u00ea n\u00eaz\u00ee gora P\u00eaxember Daniyal, ku cih\u00fb li aliy\u00ea ba\u015f \u00ea bajar dijiyan, l\u00ea kes\u00ean hejar j\u00ee li aliy\u00ea din dijiyan, ku \u00e7em wan dike du par\u00e7e. Li gor\u00ee baweriya hejaran-ku El-Tet\u00eel\u00ee ragihand-sir\u00ea dewlemendiya cih\u00fbyan di gora Daniyal de ye, di encam\u00ea de bi awayek\u00ee day\u00eem pev\u00e7\u00fbn di navbera her du aliyan de derket \u00fb salane gor ji aliyek\u00ee dibirin aliyek\u00ee din. Dema ku \u201cSultan\u00ea Farisan\u201d Sincer Ibn Malik\u015fah d\u00eet \u00e7i dibe \u00fb \u00e7awa ku misilman \u00fb cih\u00fb li ser gor\u00ea pevdi\u00e7in, fermana avakirina pirek\u00ee da \u00fb gor bire wir, ji bo avakirina perestgeheke hevbe\u015f ji bo herdu aliyan li derdora gora p\u00eaxember Daniyal, ku bi zinc\u00eeran li ser pir\u00ea hate daliqandin. Herwiha, di dema \u015fahidiya El-Tet\u00eel\u00ee de, ev yek \u00e7\u00eab\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00ea g\u00fbman, \u015fahidia El-Tetl\u00ee ya li ser cih \u00fb hejmara cih\u00fbyan z\u00eade ye, wek\u00ee ku dib\u00eaje li Amediy\u00ea \u00fb derdora w\u00ea (Her\u00eameke li Ba\u015f\u00fbr\u00ea Kurdistan\u00ea ye) 25 hezar cih\u00fb dij\u00een, ku li z\u00eadetir\u00ee li 100 cih\u00ean li \u00e7iyay\u00ea Xeft\u00eeyan belav b\u00fbne (dibe ku behsa Heftan\u00een\u00ea dike) li ser s\u00eenor\u00ea welat\u00ea Mad\u00ee dike \u00fb cih\u00fby\u00ean w\u00ea ji bermahiy\u00ean civaka yekem in ku ji h\u00eala \u015ealmaneser\u00ea Babil\u00ea ve hatine girtin. Deh sal ber\u00ee serdana v\u00ee r\u00eawiy\u00ea cih\u00fb, cih\u00fbyek\u00ee navdar bi nav\u00ea Daw\u00fbd Bin Ruh\u00ee r\u00ea ketib\u00fb \u00fb \u015fahidiya Tet\u00eel\u00ee di behskirina v\u00ea b\u00fbyer\u00ea de k\u00eam e.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dawud El-Ruh\u00ee li dij \u201cPad\u00ee\u015fah\u00ea Farisan\u201d (Sultan\u00ea Sel\u00e7\u00fbkiyan) serhildan \u00eelan kir \u00fb cih\u00fby\u00ean ku li \u00e7iyayan dij\u00een kom kir da ku li dij\u00ee Xiristiyan\u00ean ku Or\u015fel\u00eem kontrol kirib\u00fbn, \u015fer bikin, w\u00ea bigirin \u00fb wan derxin. W\u00ee dest bi belavkirina peyama xwe di nav cih\u00fbyan de kir, banga xwe bi arguman\u00ean derew\u00een pi\u015ftgir\u00ee kir, li gor\u00ee Tet\u00eel\u00ee, wek m\u00eenak ji wan re got: \u201cXwed\u00ea min tay\u00een kiriye ku Or\u015fel\u00eem\u00ea fetih bikim \u00fb we ji n\u00eer\u00ea koletiy\u00ea rizgar bikim.\u201d Komek cih\u00fby\u00ean sade baweriya xwe p\u00ea an\u00een \u00fb w\u00ee wek\u00ee Mes\u00eeh\u00ea li bend\u00ea did\u00eetin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00db axaftina w\u00ee giha\u015ft sultan\u00ea Farisan, daxwaz kir ku w\u00ee bib\u00eene \u00fb b\u00ea tirs \u00fb fikar hate ber dest\u00ea w\u00ee. Sultan j\u00ea pirs kir:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Gelo rast e tu pad\u00ee\u015fah\u00ea cih\u00fbyan \u00ee? Got: Er\u00ea! Sultan ferman da ku yekser Dawud bigirin \u00fb bixin zindana mezin li Tibirstan\u00ea, bajar\u00ea li\u00a0 ser berav\u00ean \u00e7em\u00ea Q\u00eezil Uzun\u00ea, ji bo ku heta hetay\u00ea li wir bim\u00eene. Pi\u015ft\u00ee s\u00ea rojan, sultan bi kes\u00ean n\u00eaz\u00ee xwe re r\u00fbni\u015ft ji bo n\u00eeqa\u015fkirina doza cih\u00fby\u00ean dilsoz\u00ea Dawud. L\u00ea Dawud bi awayek\u00ee balk\u00ea\u015f li welat\u00ea sultan derket \u00fb azad e. Ev j\u00ee ji bo hem\u00fbyan \u015fok b\u00fb. Sultan j\u00ea pirs kir, tu \u00e7awa hat\u00ee vir \u00fb k\u00ea te serbest berday\u00ee: Dawud wiha bersiv da: Ten\u00ea zaneb\u00fbn \u00fb j\u00eerb\u00fbna min. Di rastiy\u00ea de j\u00ee ez ne ji te \u00fb ne j\u00ee ji wez\u00eer\u00ean te ditirsim. Sultan ferman da par\u00eazvan\u00ean xwe ku Dawud bigirin. L\u00ea ev kesan deng\u00ea w\u00ee dibih\u00eestin \u00fb kesayeta w\u00ee ned\u00eetin. Ev yek sultan tirsand \u00fb deng\u00ea Dawud bih\u00eest ku dib\u00eaje: Ez niha di r\u00eaya xwe de di\u00e7ime \u00fb her kes\u00ee d\u00eet ku ji cih\u00ea xwe di\u00e7e. Sultan, le\u015fker \u00fb wez\u00eer\u00ean w\u00ee li pey\u00ee Dawud \u00e7\u00fbn, heta ku giha\u015ftin berav\u00ean \u00e7em. D\u00eetin ku Dawud cil\u00ean xwe li ser av\u00ea rast kiriye \u00fb derbas\u00ee aliy\u00ea din \u00ea \u00e7em b\u00fb. Sultan ferman da le\u015fker\u00ean xwe ku li pey\u00ee w\u00ee bi\u00e7in \u00fb xwe li ke\u015ftiyan kirin \u00fb derbas\u00ee berava aliy\u00ea din b\u00fbn. Le\u015fkeran dest bi l\u00eager\u00eena li Dawud kirin, l\u00ea b\u00ea encam b\u00fb. Wan nas kir ku ew kes sihrbazek\u00ee b\u00eahempa ye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Her \u00e7iqas Dawud bi dengek\u00ee nizm got j\u00ee, w\u00ee \u00e7end efs\u00fbnan got \u00fb Nav\u00ea Xwed\u00ea y\u00ea Her\u00ee Mezin got \u00fb di rojek\u00ea de r\u00eaw\u00eetiya xwe ya deh roj\u00ee temam kir. Ew giha\u015ft Am\u00eadiy\u00ea \u00fb ji \u015fagirt\u00ean xwe re got ku \u00e7i bi ser\u00ea w\u00ee hatiye, y\u00ean ku ji rew\u015fa w\u00ee matmay\u00ee \u00fb heyran man. Pi\u015ft\u00ee v\u00ea yek\u00ea, Siltan\u00ea Farisan ji Em\u00eer El-Mumin\u00een, Xel\u00eefey\u00ea Bexday\u00ea re niv\u00eesand \u00fb j\u00ea re got ku \u00e7i bi ser\u00ea Dawud hatiye \u00fb j\u00ea xwest ku bi serok\u00ean cih\u00fb y\u00ean Bexday\u00ea re navbeynkariy\u00ea bike da ku ew karibin bandor\u00ea li Dawud Ibn El-Ruh\u00ee bikin da ku ew dev ji kirin \u00fb serhildana xwe berde. Wek\u00ee din, ew \u00ea fermana tolhildan\u00ea li dij hem\u00ee cih\u00fby\u00ean li pad\u00ee\u015fahiya xwe bide \u00fb wan heta y\u00ea daw\u00ee tune bike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea, cih\u00fby\u00ean li Welat\u00ea Farisan rast\u00ee zehmetiy\u00ean mezin hatin, ji ber v\u00ea yek\u00ea wan ji serok\u00ean xwe y\u00ean li Bexday\u00ea re name niv\u00eesandin da ku wan ji hilwe\u015f\u00een\u00ea rizgar bikin bi r\u00eaberiya Dawud ber bi r\u00eaya rast \u00fb parastina xw\u00eena b\u00eaguneh.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di cih de, r\u00eaber\u00ean cih\u00fbyan nameyek ji Dawud re niv\u00eesandin, \u015fa\u015fiya w\u00ee e\u015fkere kirin \u00fb derew\u00ean w\u00ee e\u015fkere kirin. Wan nameya xwe bi van gotinan bi daw\u00ee kir: \u201cBila ji we re were zan\u00een ku dema xuyab\u00fbna Mes\u00eeh h\u00een nehatiye \u00fb me tu del\u00eelek ji bo xuyab\u00fbna w\u00ee ya n\u00eaz\u00eek tune. Ev ti\u015ftek e ku bi tund\u00fbt\u00fbjiy\u00ea an j\u00ee bi neguhdariy\u00ea nay\u00ea bidestxistin. Em daxwaz dikin ku h\u00fbn dev ji ti\u015ft\u00ea ku h\u00fbn dikin berdin, an na em \u00ea we ji civaka Ben\u00ee \u00cesra\u00eel derx\u00eenin.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kopiyek ji v\u00ea namey\u00ea ji Serok Zekay \u00fb Yusuf El-Felek\u00ee ku bi nasnav\u00ea Burhan El-Felek dihat nas\u00een re li Musil\u00ea hat \u015fandin, da ku ew j\u00ee peyamek wiha ji Dawud Ibn El-Ruh\u00ee re bi\u015f\u00eenin. Serok\u00ea Musil\u00ea \u00fb Burhan El-Felek guh dan v\u00ea namey\u00ea \u00fb nameyek tij\u00ee \u00eeqna \u00fb gefan ji Dawud re \u015fandin, l\u00ea w\u00ee red kir ku dev ji derew\u00ean xwe berde. Dema ku em\u00eer\u00ea Sel\u00e7\u00fbk\u00ee, peyrew\u00ea pad\u00ee\u015fah\u00ea Faris, desthilatdar\u00ee girt ser xwe, w\u00ee komployek \u00e7\u00eakir ku Dawud Ibn El-Ruh\u00ee ji hol\u00ea rake. W\u00ee gaz\u00ee xez\u00fbr\u00ea w\u00ee kir \u00fb deh hezar d\u00eenar p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f\u00ee w\u00ee kir ger ew zavay\u00ea xwe Dawud bikuje. Dema ku ew di xew de b\u00fb, ew zilam ket nav niv\u00een\u00ean xwe \u00fb ew ku\u015ft. Bi v\u00ee away\u00ee, \u00e7aren\u00fbsa w\u00ee bi daw\u00ee b\u00fb \u00fb cih\u00fb ji xerabiya w\u00ee rizgar b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00ea pad\u00ee\u015fah\u00ea Faris ji cih\u00fby\u00ean ku li pad\u00ee\u015fahiya w\u00ee dijiyan aciz ma. Wan ji serok\u00ea civaka cih\u00fbyan re name \u015fandin \u00fb ji bo wan bi pad\u00ee\u015fah\u00ea Faris re navbeynkariy\u00ea xwestin, ji ber prest\u00eej \u00fb meqam\u00ea w\u00ee. R\u00eaber\u00ea cih\u00fbyan daxwazek ji pad\u00ee\u015fah\u00ea Faris re \u015fand \u00fb m\u00eeqdarek mezin a sed hezar d\u00eenar\u00ean z\u00ear p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f\u00ee w\u00ee kir. Pad\u00ee\u015fah ef\u00fbyek da \u00fb welat aram b\u00fb. El-Tet\u00eel\u00ee pi\u015ft\u00ee \u00e7\u00eeroka Dawud\u00ea Ruh\u00ee berdewam dike: Ji \u00c7iyay\u00ea Amediy\u00ea, r\u00eaw\u00ee deh rojan ber bi rojhilat ve di\u00e7e Hemedan\u00ea, ku Medya ye, bajar\u00ea mezin \u00ea ku di Tewrat\u00ea de behsa w\u00ee t\u00ea kirin \u00fb t\u00ea de n\u00eaz\u00eek\u00ee p\u00eanc\u00ee hezar cih\u00fb hene. \u00db di d\u00eara w\u00ea de gor\u00ean Mordexay \u00fb Ester hene. Ew k\u00ee ne?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00c7\u00eeroka Mordexay \u00fb Ester di nav vegotin\u00ean bingeh\u00een \u00ean her\u00ee gir\u00eeng \u00ean vegotina hestyar\u00ee ya cih\u00fbyan de ye. Cih\u00ea b\u00fbyer\u00ea dadgeha Axameniyan b\u00fb, ku cih\u00fb ji d\u00eelgirtin\u00ea rizgar b\u00fbn. Be\u015fek ji y\u00ean saxmay\u00ee ko\u00e7\u00ee bajar\u00ean mezin \u00ean \u00ceran\u015far\u00ea kirin. Hin ji wan gih\u00eeatin pileya wez\u00eeran, wek Mordexay, ku bi redkirina ser\u00ea xwe ji wez\u00eer\u00ea pad\u00ee\u015fah\u00ea Axameniyan, Haman, hema hema gel\u00ea xwe di qirkirin\u00ea de tawanbar kir. Haman li hem\u00fb cih\u00fbyan h\u00ears b\u00fb \u00fb Xo\u015fyar raz\u00ee kir ku fermanek bide ku wan bi girsey\u00ee ji ber heqaretkirina pad\u00ee\u015fahiy\u00ea bikuje. Mordexay, cih\u00fbyek\u00ee dilsoz, \u00eedia kir ku ew ten\u00ea ji Xwed\u00ea re ditew\u00eene. Hem\u00fb cih\u00fby\u00ean ku wez\u00eer dest bi ku\u015ftina wan kir, ji ber dilsoziya xwe ya bi baweriya w\u00ee re berpirsiyar hatin d\u00eetin. Di v\u00ea navber\u00ea de, Mordexay du vebijark heb\u00fbn: An bi pa\u015f ve gav\u00ea bav\u00eaje, bi e\u015fkerey\u00ee l\u00eabor\u00een\u00ea bixwaze \u00fb li ber wez\u00eer\u00ea Axameniyan ser\u00ea xwe bitew\u00eene, an j\u00ee hewl bide ku gel\u00ea xwe bi awayek\u00ee din rizgar bike. Pismam\u00ea w\u00ee heb\u00fb ku w\u00ee ew mezin kirib\u00fb. Dema Xo\u015fyar \u015fahban\u00fbya xwe ku\u015ft, w\u00ee ji Mordexay xwest ku ke\u00e7ik\u00ean q\u00eez ji bo w\u00ee b\u00eene ku ew bikaribe ji wan jineke n\u00fb hilbij\u00eare. Di nav wan de pismama w\u00ee Ester j\u00ee heb\u00fb, navek ku di ziman\u00ean \u00eeran\u00ee de t\u00ea wateya \u201cst\u00eark\u201d. Xo\u015fyar, ku nav\u00ea w\u00ee di edebiyata cih\u00fbyan de wek\u00ee \u201cXe\u015fayar\u201d t\u00ea bil\u00eavkirin, Ester bi r\u00eazdariyeke mezin wek jina xwe hilbijart, b\u00eay\u00ee ku zanibe ku ew cih\u00fb ye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mordexay ji bo rizgarkirina gel\u00ea xwe ji tuneb\u00fbn\u00ea ser\u00ee li Ester da \u00fb ji w\u00ea xwest ku nasnameya xwe e\u015fkere bike. Ester ne\u00e7ar ma ku jiyana xwe bixe xeterey\u00ea \u00fb ji pad\u00ee\u015fah \u00fb m\u00ear\u00ea xwe lava bike ku gel\u00ea xwe rizgar bikin; wek\u00ee din, fermana qirkirin\u00ea w\u00ea ji ku\u015ftin\u00ea azad nekir. Ji ber ku pad\u00ee\u015fah nekar\u00ee fermanek ku dab\u00fb betal bike, w\u00ee \u00e7areyek d\u00eet ku li hember w\u00ea bisekine. W\u00ee ferman da ku qan\u00fbnek were derxistin, yekem di d\u00eeroka \u00cemperatoriya Axameniyan de, ku parastina xwe rewa dike, heta li dij desthilatdaran j\u00ee. Cih\u00fbyan \u00e7ek hildan \u00fb xwe parastin da ku ji tunekirina ku hema hema wan ji hol\u00ea rakirib\u00fb birevin. Roja ku ev fermana pad\u00ee\u015fah\u00ee hate derxistin ji bo cih\u00fbyan xwed\u00ee gir\u00eengiyek mezin e \u00fb wek\u00ee Purim t\u00ea zan\u00een, ku her sal di 13\u00ea adar\u00ea de t\u00ea p\u00eerozkirin. Di v\u00ea cejn\u00ea de, cih\u00fb r\u00ea\u00fbresm\u00ean curbicur p\u00eak t\u00eenin, di nav de dua, dua \u00fb roj\u00eegirtina taybet\u00ee. \u00c7\u00eeroka v\u00ea cejn\u00ea sedema sereke \u00fb her\u00ee gir\u00eeng a navdariya perestgeha Mordexay \u00fb Ester li Hemedan\u00ea, paytexta kevnar a \u00cemperatoriya Medyay\u00ea ye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jiyana cih\u00fbyan li \u00ceran\u00ea ne ewqas \u00eedeal \u00fb rehet b\u00fb wek\u00ee serdema Sasaniyan, dema ku ji ber Zerde\u015ftiy\u00ea dem\u00ean zordariy\u00ea d\u00eetin. L\u00eabel\u00ea, nif\u00fbsa cih\u00fbyan li bajar\u00ean mezin, wek\u00ee Esfehan, ku wek\u00ee bajarek\u00ee cih\u00fbyan dihat binavkirin, berbi\u00e7av b\u00fb \u00fb yek ji serok\u00ean w\u00ea serhildanek cid\u00ee li dij dewleta Emewiyan bi r\u00ea ve bir. Tev\u00ee v\u00ea yek\u00ea, b\u00eaaram\u00ee navber b\u00fb \u00fb cih\u00fbyan dem\u00ean dir\u00eaj ji a\u015ftiy\u00ea k\u00eafxwe\u015f b\u00fbn. A her\u00ee gir\u00eeng, pirsgir\u00eak\u00ean wan bi rayedaran re b\u00fbn \u00fb tu b\u00fbyer\u00ean gir\u00eeng \u00ean ku\u015ftin\u00ean girsey\u00ee ji h\u00eala xelk\u00ea her\u00eam\u00ee ve li dij wan tune b\u00fbn. Ev ji ber t\u00eagiha desthilatdariy\u00ea ya w\u00ea dem\u00ea ye, ku bi bandor ji gel cuda b\u00fb \u00fb wan tems\u00eel nedikir. Berevaj\u00ee v\u00ea, desthilatdar\u00ee tevl\u00eeheviyek ji desthilatdariy\u00ea bi nav\u00ea Xwed\u00ea \u00fb olan b\u00fb. Di her rew\u015f\u00ea de, d\u00eerokek taybet\u00ee ji bo hilwe\u015f\u00eena kevne\u015fopiya cih\u00fbyan heye, ku ji Kuru\u015f\u00ea Mezin di sedsala \u015fe\u015fem a BZ de dir\u00eaj dibe, dema ku \u015eah \u00cesma\u00eel \u015f\u00ee\u00eetiya duwazdeh wek\u00ee ola dewlet\u00ea ragihand.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji feqey\u00ean Cebel Emel \u00fb alim\u00ean ereb \u00ean ku hatib\u00fbn da ku \u201cdewleta mezheb\u00ea\u201d li welat\u00ea \u015eah ava bikin, dihat xwestin ku hed\u00ees \u00fb kevne\u015fopiy\u00ean \u015f\u00ee\u00ee y\u00ean li ser bingeha Mehd\u00ee y\u00ea li bend\u00ea b\u00fbn, p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f bikin, ku d\u00ea li Or\u015fel\u00eem\u00ea bicive, li gor\u00ee kevne\u015fopiy\u00ea, \u00cesa, kur\u00ea Meryem\u00ea, d\u00ea li pi\u015ft w\u00ee nim\u00eaj bike. Dema ku mezheba \u015f\u00ee\u00ee ji h\u00eala alim\u00ean wek\u00ee \u015e\u00eax El\u00ee El-Kerak\u00ee \u00fb Mihemed Baqir El-Meclis\u00ee ve ji n\u00fb ve hate \u00e7\u00eakirin, gelek hed\u00ees di derbar\u00ea \u201cnepakiya cih\u00fbyan\u201d de hatin z\u00eadekirin \u00fb nifirkirina cih\u00fbyan ji minberan hate ragihandin \u00fb ew wek\u00ee m\u00eenak\u00ean taybetmendiy\u00ean ney\u00een\u00ee hatin bikaran\u00een. Serdestiya \u015f\u00eeiy\u00ean Duwanzdeh n\u00ee\u015fana destp\u00eaka hilwe\u015f\u00eena t\u00eakiliy\u00ean \u00ceran-cih\u00fbyan heta dawiya serdema Qacaran di sala 1925an de b\u00fb. Pi\u015ftre t\u00eakiliy\u00ean \u201ccih\u00fb-\u00eeran\u00ee\u201d di seranser\u00ea serdema \u015eah de heta sala hilwe\u015fandina wan ji h\u00eala Xumeyn\u00ee ve di sala 1979an de ba\u015f b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bi gelemper\u00ee, serdema sefewiyan ji bo cih\u00fby\u00ean \u00eeran\u00ee serdemeke tar\u00eet\u00ee \u00fb zordariya dijwar tems\u00eel dikir. Hejmara wan ji ber ku\u015ftin, ko\u00e7ber\u00ee \u00fb veguher\u00eena bi zor\u00ea bo \u00eeslam\u00ea di bin \u015eah Ebas\u00ea Mezin de k\u00eam b\u00fb. Rew\u015fa jiyana wan xirabtir b\u00fb, piraniya wan di nav bajar\u00ean mezin de di nav dever\u00ean d\u00fbr (getto) de dijiyan. Ev rew\u015f ten\u00ea bi hilwe\u015f\u00eena Sefewiyan di sala 1736an de ji aliy\u00ea Nadir \u015eah Ef\u015far\u00ee ve bi daw\u00ee b\u00fb. Cih\u00fbyan r\u00eay\u00ean ji bo jiyan\u00ea d\u00eetin; wan \u00e7\u00eerok\u00ean te\u015fw\u00eeqker xeyal dikirin (dibe ku efsaneya Ester \u00fb Mordexay wek\u00ee modelek rizgariya p\u00ea\u015feroj\u00ea al\u00eekariya wan kiribe) \u00fb bi sebir li benda rehetiy\u00ea b\u00fbn. Bandor\u00ean v\u00ea serdem\u00ea di b\u00eera cih\u00fby\u00ean \u00eeran\u00ee de bi r\u00eaya metelok \u00fb \u00e7\u00eerok\u00ean ku ew vegotine dim\u00eenin, ku \u015eah\u00ea Sefewiyan wek\u00ee f\u00eeraw\u00fbnek din n\u00ee\u015fan didin ku baweriya wan dicerib\u00eene.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dema ku \u00eeslam\u00eestan \u00ceran hukum dikir, wan pirsa cih\u00fbyan bi medeniyeteke mezintir ji serdem\u00ean Sefewiyan \u00fb Qacaran re \u00e7areser kirin, ne ji ber guhertinek t\u00eagih\u00ee di \u015f\u00ee\u00eetiy\u00ea de, l\u00ea ji ber ku ev cudah\u00ee k\u00earhat\u00ee b\u00fb heya ku dewletek bi nav\u00ea \u00cesra\u00eel heb\u00fb. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, cih\u00fby\u00ean may\u00ee y\u00ean li \u00ceran\u00ea di serdema \u015eore\u015fa \u00ceslam\u00ee de pir caran muameleya ciyawaz wergirtin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00ea p\u00eala dijminatiya rad\u00eekal a li dij \u00cesra\u00eel\u00ea ji aliy\u00ea doktr\u00eena Komara \u00ceslam\u00ee ve b\u00fbye d\u00eelemayek demdir\u00eaj. Doktr\u00eena Mehd\u00ee \u00ead\u00ee ne ten\u00ea \u00eedia dike ku Mehd\u00ee d\u00ea li Or\u015fel\u00eem\u00ea nim\u00eaj bike, li d\u00fb w\u00ea \u00cesa, kur\u00ea Meryem\u00ea, l\u00ea bel\u00ea tevahiya cih a\u00eed\u00ee cih\u00fbyan e, rew\u015fek n\u00fb ji bo hiq\u00fbqa \u015f\u00ee\u00ee li gor\u00ee ya ku di dema xanedan\u00ean Sefew\u00ee \u00fb Qacar \u200b\u200bde serdest b\u00fb. Wek\u00ee din, be\u015fek bingeh\u00een a w\u00eaneya qehreman di m\u00eerata \u015f\u00ee\u00ee de ku ji \u00cemam El\u00ee Ibn Eb\u00ee Talib re t\u00ea veqetandin bi \u00ear\u00ee\u015fkirina keleha cih\u00fbyan a Xeyber\u00ea ve gir\u00eaday\u00ee ye \u00fb xuya ye ku tu amadeb\u00fbn tuneb\u00fb ku li ser kirin\u00ean qehreman \u00ean \u00cemam li dervey\u00ee \u201c\u00e7anda Xeyber\u00ea\u201d bisekine, tev\u00ee pirb\u00fbna wan di vegotin\u00ean veb\u00eajer\u00ean fundamental\u00eest \u00ean her\u00ee bibandor \u00ean di \u00e7anda gi\u015ft\u00ee de. Her \u00e7end \u00ceran, hem dewlet \u00fb hem j\u00ee civak, niha di bin gefa heb\u00fbn\u00ea de ji ber \u015fer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea ye, xuya ye ku ji bo guhertina navxwey\u00ee ku div\u00ea ber\u00ee an j\u00ee yekser pi\u015ft\u00ee 7\u00ea cotmeha 2023yan dest p\u00ea bikira pir dereng e. Ber\u00ee her ti\u015ft\u00ee, li \u00cesra\u00eel\u00ea ne Mordexay\u00ea \u00ceran\u00ee \u00fb ne j\u00ee Ester\u00ea \u00eeran\u00ee tune ku Tehran\u00ea rizgar bike. Bi \u00eehtimaleke mezin, Serokwez\u00eer\u00ea \u00cesra\u00eel\u00ea Benjamin Netanyahu biryar daye ku ev welat ten\u00ea dir\u00eajkirina \u00e7anda d\u00eelgirtina Babil\u00ee ye. Di navbera van her du vegotin\u00ean kujer de, b\u00ea guman \u201cKuru\u015f\u201d \u00a0li asoy\u00ean her\u00eam\u00ea xuya nake.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Ji dema ku k\u00fbru\u015f di sala 539 BZ de Babil fetih kir, neteweya \u00eeran\u00ee ji h\u00eala \u00eedeoloj\u00eek ve li hember cih\u00fbyan dijminat\u00ee nekiriye. Pi\u015ft\u00ee jin\u00fbveavakirina cih\u00fbtiy\u00ea li Babil\u00ea, cih\u00fbyan, nav\u00ea kuru\u015f\u00ean nemir kirin, an j\u00ee ji ber aloziya sebiya babil\u00ee li ser dest\u00ea Nebuxed Nesir heta 50\u00ee sal\u00ee. Di [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2600,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[57,22],"tags":[],"ppma_author":[191],"class_list":["post-2599","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dirok-u-civak","category-manshet"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Ji dema ku k\u00fbru\u015f di sala 539 BZ de Babil fetih kir, neteweya \u00eeran\u00ee ji h\u00eala \u00eedeoloj\u00eek ve li hember cih\u00fbyan dijminat\u00ee nekiriye. Pi\u015ft\u00ee jin\u00fbveavakirina cih\u00fbtiy\u00ea li Babil\u00ea, cih\u00fbyan, nav\u00ea kuru\u015f\u00ean nemir kirin, an j\u00ee ji ber aloziya sebiya babil\u00ee li ser dest\u00ea Nebuxed Nesir heta 50\u00ee sal\u00ee. Di [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-21T13:35:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-06-21T17:07:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"430\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"headline\":\"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de\",\"datePublished\":\"2025-06-21T13:35:49+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-21T17:07:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/\"},\"wordCount\":3276,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Capture-750x430-1.jpg\",\"articleSection\":[\"D\u00ceROK \u00db CIVAK\",\"Manshet\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/\",\"name\":\"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Capture-750x430-1.jpg\",\"datePublished\":\"2025-06-21T13:35:49+00:00\",\"dateModified\":\"2025-06-21T17:07:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Capture-750x430-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/06\\\/Capture-750x430-1.jpg\",\"width\":750,\"height\":430,\"caption\":\"Ester li ber m\u00ear\u00ea xwe, Qiral C\u00fb\u015fayar, wez\u00eer Haman wek\u00ee dijmin\u00ea ku dixwaze w\u00ea \u00fb gel\u00ea w\u00ea y\u00ea cih\u00fb bikuje \u015fermezar dike. Ji pirt\u00fbka w\u00eanesazkir\u00ee ya Gustave Dor\u00e9 \\\"\u00cenc\u00eel\\\" di sala 1866an de | AFP\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-57\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"description\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/author\\\/editor\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","og_description":"Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Ji dema ku k\u00fbru\u015f di sala 539 BZ de Babil fetih kir, neteweya \u00eeran\u00ee ji h\u00eala \u00eedeoloj\u00eek ve li hember cih\u00fbyan dijminat\u00ee nekiriye. Pi\u015ft\u00ee jin\u00fbveavakirina cih\u00fbtiy\u00ea li Babil\u00ea, cih\u00fbyan, nav\u00ea kuru\u015f\u00ean nemir kirin, an j\u00ee ji ber aloziya sebiya babil\u00ee li ser dest\u00ea Nebuxed Nesir heta 50\u00ee sal\u00ee. Di [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/","og_site_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","article_published_time":"2025-06-21T13:35:49+00:00","article_modified_time":"2025-06-21T17:07:17+00:00","og_image":[{"width":750,"height":430,"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/"},"author":{"name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"headline":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de","datePublished":"2025-06-21T13:35:49+00:00","dateModified":"2025-06-21T17:07:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/"},"wordCount":3276,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg","articleSection":["D\u00ceROK \u00db CIVAK","Manshet"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/","name":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg","datePublished":"2025-06-21T13:35:49+00:00","dateModified":"2025-06-21T17:07:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#primaryimage","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Capture-750x430-1.jpg","width":750,"height":430,"caption":"Ester li ber m\u00ear\u00ea xwe, Qiral C\u00fb\u015fayar, wez\u00eer Haman wek\u00ee dijmin\u00ea ku dixwaze w\u00ea \u00fb gel\u00ea w\u00ea y\u00ea cih\u00fb bikuje \u015fermezar dike. Ji pirt\u00fbka w\u00eanesazkir\u00ee ya Gustave Dor\u00e9 \"\u00cenc\u00eel\" di sala 1866an de | AFP"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-57\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nlka.net\/ku\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sebiya Babil\u00ee \u00fb Xeyber.. \u00c7\u00eerok\u00ean kujer di d\u00eeroka t\u00eakiliy\u00ean cih\u00fb-\u00eeran\u00ee de"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","description":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nlka.net\/ku\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","caption":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan"},"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/author\/editor\/"}]}},"authors":[{"term_id":191,"user_id":2,"is_guest":0,"slug":"editor","display_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","0":null,"1":"","2":"","3":"","4":"","5":"","6":"","7":"","8":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2599"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2601,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2599\/revisions\/2601"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2599"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}