{"id":14563,"date":"2026-06-29T10:56:08","date_gmt":"2026-06-29T10:56:08","guid":{"rendered":"https:\/\/nlka.net\/ku\/?p=14563"},"modified":"2026-06-29T10:56:08","modified_gmt":"2026-06-29T10:56:08","slug":"1-233","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/","title":{"rendered":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u015eore\u015f Derw\u00ee\u015f<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/nlka.net\/archives\/15179\">Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li cihek\u00ee li Amed\u00ea, beriya z\u00eadetir\u00ee sed salan, h\u00eaz\u00ean hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea term\u00ean \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb 47 hevrey\u00ean w\u00ee y\u00ean ku ji aliy\u00ea &#8220;Dadgeh\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea&#8221; y\u00ean meydan\u00ee \u00fb awarte ku ji aliy\u00ea Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ve hatib\u00fbn damezrandin, hatib\u00fbn bidarvekirin, ve\u015fartin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji w\u00ea dem\u00ea ve, cih\u00ean van goran wek\u00ee yek ji sir\u00ean nepen\u00ee y\u00ean dewlet\u00ea mane. Tev\u00ee daxwaz\u00ean malbata \u015e\u00eax Se\u00eed, n\u00fbner\u00ean civaka siv\u00eel, parlamenteran \u00fb siyasetmedar\u00ean kurd ku nex\u015fey\u00ean topograf\u00eek \u00ean van goran b\u00ean e\u015fkerekirin da ku ew bi awayek\u00ee bi r\u00fbmet b\u00ean ve\u015fartin \u00fb neheqiya ku li wan hatiye kirin were sererastkirin \u00fb r\u00eazgirtina p\u00eaw\u00eest ji \u00e7\u00eaker\u00ean d\u00eeroka kurd re were vegerandin, dewlet h\u00ea j\u00ee bersiv nedaye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev daxwaz li dij siyaseta dewlet\u00ea ya ku armanca w\u00ea j\u00eabirina b\u00eera kurd e \u00fb bi tirsa w\u00ea ya ku gor\u00ean m\u00ear\u00ean \u015fore\u015fa 1925an bibin cih\u00ean seredana netewey\u00ee y\u00ean ku rabird\u00fby\u00ea bi niha ve gir\u00ea didin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nediyarb\u00fbna cih\u00ean ku \u015fore\u015fger\u00een \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Tevgera Azad\u00ee l\u00ea hatine ve\u015fartin, dibe sedem ku ev \u015fore\u015f h\u00eena wek\u00ee b\u00fbyerek\u00ee zind\u00ee ye. Herwiha, dabe\u015fb\u00fbn \u00fb n\u00ear\u00een\u00ean cuda di \u015firovekirina sedem\u00ean \u015fore\u015f\u00ea \u00fb t\u00eak\u00e7\u00fbna w\u00ea de h\u00eena cih\u00ea n\u00eeqa\u015f\u00ea ye ku heta niha j\u00ee berdewam e. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, niv\u00eesandina li ser \u015fore\u015fek ku z\u00eadetir\u00ee sed sal ber\u00ea qewim\u00ee ku ji bo \u015f\u00eerove \u00fb n\u00eaz\u00eekatiy\u00ean piral\u00ee ji aliy\u00ean curbicur ve vekir\u00ee ye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji bo v\u00ea armanc\u00ea, ev l\u00eakol\u00een hewl dide ku xwendinek d\u00eerok\u00ee p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f bike, ne ku d\u00eerokek\u00ea biniv\u00eese. Di nav v\u00ea xwendin\u00ea de s\u00ea mijar t\u00ean destn\u00ee\u015fankirin ku diyar e ji hev cuda ne \u00fb di nava xwe de t\u00eakiliyek rasterast a kontekst\u00ee tune ye. L\u00ea bel\u00ea, ev mijar xwendineke din p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dikin ku di \u00e7areserkirina aloziya d\u00eerok\u00ee ya li dora \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de al\u00eekar dibin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tev\u00ee derbasb\u00fbna z\u00eadetir\u00ee sedsalek\u00ea li ser v\u00ea b\u00fbyera bingeh\u00een, h\u00een j\u00ee li ser nasnameya \u015fore\u015f\u00ea par\u00e7eb\u00fbn berdewam e. Hinek kes li ser aliy\u00ea w\u00ea y\u00ea ol\u00ee rawestin \u00fb dixwazin t\u00eakiliyek di navbera w\u00ea \u00fb tevger\u00ean ol\u00ee y\u00ean ku pi\u015ft\u00ee hilwe\u015f\u00eena X\u00eelafeta Osman\u00ee derketin hol\u00ea de ava bikin. Li hember v\u00ea yek\u00ea, hinek\u00ean din bi israr aliy\u00ea w\u00ea y\u00ea netewey\u00ee p\u00ea\u015f dixin da ku bi n\u00ear\u00een\u00ean netewey\u00ee y\u00ean ku bi dehsalan pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015f\u00ea \u015fekil girtin re lihevhat\u00ee be.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di aliy\u00ea din de, ji sal\u00ean 60\u00ee ve n\u00ear\u00een\u00ean baldar derketine hol\u00ea ku dib\u00eajin \u015eore\u015fa 1925an ji herdu aliy\u00ean ol\u00ee \u00fb netewey\u00ee p\u00eak hatiye. Li gor\u00ee van n\u00ear\u00eenan, hevkariya di navbera netewey\u00eexwazan, r\u00fbsipiy\u00ean siv\u00eel \u00fb le\u015fker\u00ean kurd de ji aliyek\u00ee \u00fb oldar\u00ean kurd de ji aliy\u00ea din ve, \u015fert \u00fb zem\u00eenek ba\u015ftir ji bo t\u00eagihi\u015ftin \u00fb nirxandina v\u00ea \u015fore\u015f\u00ea peyda dike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Amadekariya lawaz, destp\u00eakirina serhildan\u00ea ber\u00ee dema ku ji bo w\u00ea hatib\u00fb diyarkirin \u00fb neb\u00fbna amadekariyek ku bidomandina w\u00ea misoger bike, n\u00ee\u015fan didin ku armanca destp\u00eakirina serhildan\u00ea bi her away\u00ee heb\u00fb. Ji ber ku dewleta n\u00fb desthilat\u00ea bi dest xwe ve kom kirib\u00fb, w\u00ea bi reng\u00ea tirk\u00ee avakirib\u00fb \u00fb li Kurdistan\u00ea zexta abor\u00ee z\u00eade kirib\u00fb, derketina li dij w\u00ea wek\u00ee ti\u015ftek\u00ee ne\u00e7ar xuya dikir, eger ku amadekar\u00ee heb\u00fbya an j\u00ee neb\u00fbya.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di heman dem\u00ea de, faktora abor\u00ee di l\u00eakol\u00een\u00ean li ser v\u00ea \u015fore\u015f\u00ea de k\u00eam hatiye vekol\u00een. Di piraniya xebat\u00ean ku li ser \u015fore\u015f\u00ea hatine niv\u00eesandin de, ev faktor ten\u00ea wek\u00ee aliyek\u00ee al\u00eekar hatiye destn\u00ee\u015fankirin, an j\u00ee bi awayek\u00ee kurt \u015fert \u00fb merc\u00ean abor\u00ee y\u00ean Kurdistan\u00ea beriya destp\u00eakirina \u015fore\u015f\u00ea hatine danas\u00een.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Her\u00e7end\u00ee \u015fore\u015f bi awayek\u00ee sereke xebateke el\u00eetan b\u00fb \u00fb el\u00eet\u00ean netewey\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee bi el\u00eet\u00ean ol\u00ee re an\u00ee cem hev, l\u00ea di heman dem\u00ea de kar\u00eeb\u00fb taybetmendiya xwe ya pirreng\u00ee bipar\u00eaze. Herwiha,\u00a0 kar\u00eeb\u00fb bi \u00e7\u00een\u00ean cuda y\u00ean civaka kurd re t\u00eakiliy\u00ea ava bike; \u00e7\u00een\u00ean ku baweriya xwe bi van el\u00eetan \u00fb serok\u00ean e\u015f\u00eer\u00ean ku di \u015fore\u015f\u00ea de be\u015fdarb\u00fbb\u00fbn, kirib\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ya balk\u00ea\u015f di derbar\u00ea v\u00ea serhildan\u00ea de ew e ku bandora w\u00ea ji \u00e7ar\u00e7oveya Kurdistan\u00ea \u00fb taybetmendiya w\u00ea ya kurd\u00ee derbas b\u00fb \u00fb giha\u015ft hem\u00fb qada siyaseta Tirkiyay\u00ea. Bi taybet\u00ee, ew b\u00fb bihane ji bo tasfiyekirina opoz\u00eesyon\u00ea \u00fb s\u00fbcdarkirina w\u00ea bi pi\u015ftgir\u00eekirina \u015e\u00eax Se\u00eed ku di encam\u00ea de b\u00fb destp\u00eakek ji bo tasfiyekirina dijber\u00ean Mustafa Kemal.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev l\u00eakol\u00een ne li ser \u015fer \u00fb h\u00fbrguliy\u00ean \u015fore\u015f\u00ea radiweste, l\u00ea bel\u00ea armanc ew e ku li ser \u00e7awa di hi\u015fmendiya Komeleya Azad\u00ee de p\u00eaw\u00eestiya destp\u00eakirina \u015fore\u015f\u00ea hatib\u00fb d\u00eetin radiweste. Herwiha, bandora dabe\u015fb\u00fbn\u00ean navxwey\u00ee y\u00ean mezheb\u00ee, e\u015f\u00eer\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee (ziman\u00ee) j\u00ee vedikole. Di heman dem\u00ea de, nakokiy\u00ean li ser xwezaya \u015fore\u015f\u00ea, sedem\u00ean w\u00ea \u00fb rola gir\u00eeng a Komeleya Azad\u00ee j\u00ee t\u00ean nirxandin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev rol demeke dir\u00eaj ji ber \u00e7avan d\u00fbr mab\u00fb. Ger ne ji bo hewldan\u00ean mezin \u00ean antropolog\u00ea Holland\u00ee Martin van Bruinessen b\u00fbya, ku di d\u00eerok \u00fb civaka kurd de pispor e, belk\u00ee ev rol w\u00ea bi heman away\u00ee nedihata zan\u00een. Bruinessen\u00a0 careke din ba ki\u015fand li ser rola Komeleya Azad\u00ee \u00fb n\u00ee\u015fan da ku ew di \u015eore\u015fa 1925an de hevkarek\u00ee sereke b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev xebat r\u00ea li ber l\u00eakol\u00een\u00ean siberoj\u00ea vekir \u00fb \u015fert\u00ean ba\u015ftir ji bo t\u00eagihi\u015ftina \u015fore\u015f\u00ea peyda kir. Ev n\u00ear\u00een ji wan xebatan cuda b\u00fb ku \u015fore\u015f ten\u00ea di \u00e7ar\u00e7oveya ol\u00ee \u00fb e\u015f\u00eer\u00ee de did\u00eetin, an j\u00ee ji wan niv\u00eeskar\u00ean tirk \u00ean ku w\u00ea wek\u00ee tevger\u00ea &#8220;pa\u015fver\u00fb&#8221; didan nas\u00een.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di dawiy\u00ea de, ev l\u00eakol\u00een li ser faktora abor\u00ee j\u00ee radiweste \u00fb w\u00ea wek\u00ee yek ji faktor\u00ean ku serhildan \u00fb \u015fore\u015f xurt kirin dinirx\u00eene. Herwiha, mijareke s\u00eayem\u00een j\u00ee t\u00eene ber \u00e7avan ku bandora \u015fore\u015f\u00ea li ser siyaseta Tirkiyay\u00ea vedikole, bi taybet\u00ee li ser \u00e7aren\u00fbsa muxalefet\u00ea ku demeke kurt pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015fore\u015f\u00ea hate tasfiyekirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Sedsaleke n\u00eeqa\u015f\u00ea: Ol\u00ee yan netewey\u00ee yan j\u00ee her du?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di dawiya cotmeha 1923yan de, Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee dest\u00fbreke n\u00fb pejirand \u00fb bi v\u00ee away\u00ee Tirkiya b\u00fb komar. Di heman dem\u00ea de, Mustafa Kemal wek\u00ee yekem serok\u00ea komar\u00ea hate hilbijartin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pi\u015ft\u00ee w\u00ea, yekser siyaseta tirkkirina kurdan dest p\u00ea kir. Ev siyaset bi biryarek\u00ee ji jor ve hate sepandin \u00fb ji hem\u00fb soz\u00ean ku di Kongrey\u00ean Erzurum \u00fb S\u00eawas\u00ea (1919) de, di dema \u015eer\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea de, ji kurdan re hatib\u00fbn day\u00een, pa\u015f de vegeriya.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00ea bel\u00ea, ber\u00ee ku be\u015f\u00ean may\u00ee y\u00ean axa Sultaniyeta Osman\u00ee bibin dewleta ku pa\u015f\u00ea bi nav\u00ea &#8220;Tirkiyay\u00ea&#8221; hate nas\u00een, bi taybet\u00ee du sal ber\u00ee ku Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee biryar bide ku sultaniyet\u00ea veguher\u00eene komar\u00ea, t\u00eagih\u00ean wek\u00ee &#8220;Dewleta Tirkiyay\u00ea&#8221; \u00fb &#8220;Hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea&#8221; ber\u00ea di axaftin\u00ean Mustafa Kemal de derdiketin. Pa\u015f\u00ea j\u00ee ev t\u00eagih di dest\u00fbra 1921\u00ea de, ya ku bi nav\u00ea &#8220;Qan\u00fbna Bingeh\u00een a Te\u015fk\u00eelat\u00ea&#8221; t\u00ea zan\u00een, cih girtin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev t\u00ea v\u00ea watey\u00ea ku hi\u015fmendiya el\u00eet\u00ean kurd ji veguher\u00eena berfireh a di t\u00eakiliy\u00ean kurd-tirk de bi pirsgir\u00eak\u00ean ku di xuyangiya xwe ya gi\u015ft\u00ee de ferm\u00ee xuya dikirin dest p\u00ea kir, wek\u00ee ku di damezrandina p\u00ea\u015fengiya netewey\u00ee ya bi nav\u00ea Komeleya Azad\u00ee de beriya sala 1924an de j\u00ee diyar dibe.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Berovaj\u00ee ti\u015ft\u00ea ku Mustafa Akyol niv\u00eesiye; ku kurdan pi\u015ftgir\u00ee daye t\u00eako\u015f\u00eena netewey\u00ee, ev t\u00eageh\u00ea qeb\u00fbl kirin \u00fb pabend\u00ea w\u00ea mab\u00fbn \u00fb mebesta w\u00ee j\u00ee li vir t\u00eageha &#8220;Tirkiyatiy\u00ea&#8221; ye (ew t\u00eageh ku di hin niv\u00ees\u00ean Mustafa Kemal de ber\u00ee damezrandina Tirkiyay\u00ea gelek caran t\u00ea bikaran\u00een), rast\u00ee n\u00ee\u015fan didin ku Komeleya Azad\u00ee n\u00ear\u00eeneke din heb\u00fb. Em \u00ea v\u00ea yek\u00ea di be\u015f\u00ean p\u00ea\u015f de rave bikin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Her\u00e7iqas ku be\u015fek ji kurdan bi dilnexwaz\u00ee t\u00eageh\u00ean wek\u00ee &#8220;Tirkiya&#8221;, &#8220;Dewleta Tirkiyay\u00ea&#8221;, &#8220;Hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea&#8221; \u00fb &#8220;Gel\u00ea Tirkiyay\u00ea&#8221; qeb\u00fbl kirin j\u00ee, ev nay\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku hem\u00fb kurd raz\u00ee b\u00fbn ku gir\u00eadana Osman\u00ee \u00fb gir\u00eadana ruhan\u00ee ya \u00ceslam\u00ee, ku kurd \u00fb tirk wek\u00ee du h\u00eaman\u00ean daw\u00ee y\u00ean Osman\u00ee bi hev ve digir\u00ea da, bi t\u00eageha n\u00fb ya &#8220;Tirkiyatiy\u00ea&#8221; were guhertin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Herwiha, dibe ku b\u00eadengiya hin kurdan li hember v\u00ea t\u00eagiha n\u00fb, ji qeb\u00fblkirina ramana cudab\u00fbna Hik\u00fbmeta Mustafa Kemal (Hik\u00fbmeta Enqeray\u00ea) ji Hik\u00fbmeta Stenbol\u00ea derketibe. Ev cudab\u00fbn bi karan\u00eena van t\u00eagih\u00ean n\u00fb j\u00ee dihat n\u00ee\u015fandan.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pi\u015ft\u00ee ragihandina s\u00eestema komar\u00ee, hik\u00fbmeta n\u00fb ji d\u00eeroknas\u00ean tirk xwest ku nasnameyeke hevpar ji bo kurd \u00fb tirk ava bikin. Ev nasname li ser fikra j\u00eabirina heb\u00fbna kurdan ji d\u00eerok\u00ea hate avakirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev siyaset demeke dir\u00eaj berdewam kir,\u00a0 di dawiy\u00ea de giha\u015ft astek\u00ea ku xwe disp\u00eare &#8220;zanista volg\u00ear&#8221; (Volgar Scientism). Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de, hestiy\u00ea ser\u00ea kurdan kurdan dihatin l\u00eakol\u00eenkirin \u00fb li ser taybetmendiy\u00ean la\u015f\u00ee y\u00ean ni\u015ftecih\u00ean her\u00eam\u00ean kurd\u00ee teoriy\u00ean morfoloj\u00eek dihatin \u00e7\u00eakirin, da ku wan bi nijada tirk ve gir\u00ea bidin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">P\u00eavajoya as\u00eem\u00eelasyon\u00ea z\u00fbtir ji ya ku gelek kes h\u00eav\u00ee dikirin dest p\u00ea kir. Ev hewl ne ten\u00ea li ser guhertin \u00fb sextekirina d\u00eerok\u00ea b\u00fb, l\u00ea bel\u00ea erdn\u00eegariya Kurdistan\u00ea ya di nav Komar\u00ea de j\u00ee armanc girt.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji bo v\u00ea armanc\u00ea, qan\u00fbnek hate pejirandin ku dest\u00fbr dida hik\u00fbmet\u00ea milk\u00ean mezin \u00ean her\u00eam\u00ean rojhilat desteser bike. Bi v\u00ee away\u00ee, \u00e7\u00eena axayan \u00fb \u015f\u00eax\u00ean kurd hat armancgirtin. Li \u015f\u00fbna wan j\u00ee kom\u00ean ni\u015ftecih\u00ean ku ji dervey\u00ee Kurdistan\u00ea dihatin, hatin bicihkirin. Di nav wan de tirk\u00ean ku pi\u015ft\u00ee guhertina mezin a nif\u00fbs\u00ea ji Yewnanistan\u00ea hatib\u00fbn, tirk\u00ean ku ji Bulgaristan \u00fb Yugoslavyay\u00ea hatib\u00fbn, herwiha kes\u00ean ku pi\u015ft\u00ee sala 1923an ji Balkanan hatib\u00fbn \u00fb b\u00fbb\u00fbn tirk. Di heman dem\u00ea de plana bicihkirina bi hezaran \u00c7erkezan li par\u00eazgeh\u00ean rojhilat\u00ea kurd j\u00ee heb\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di rastiy\u00ea de, gelek sedem\u00ean navxwey\u00ee heb\u00fbn ku serhildana li dij\u00ee rej\u00eema n\u00fb ya Tirkiyay\u00ea ne\u00e7ar dikirin. H\u00eaza sereke ya v\u00ea \u015fore\u015f\u00ea Komeleya Azad\u00ee b\u00fb, ku pa\u015f\u00ea bi nav\u00ea &#8220;Komeleya Serxweb\u00fbna Kurd&#8221; hate nas\u00een. Damezrandina v\u00ea komeley\u00ea ji ber sedem\u00ean netewey\u00ee b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di nav van sedeman de tirs ji qan\u00fbna ko\u00e7berkirina Kkurdan bo rojavay\u00ea Anatoliy\u00ea heb\u00fb. Herwiha, nav\u00ea &#8220;Kurdistan&#8221; ji hem\u00fb pirt\u00fbk\u00ean perwerdehiy\u00ea hatib\u00fb rakirin \u00fb li \u015f\u00fbna nav\u00ean kurd\u00ee, nav\u00ean tirk\u00ee bi gav bi gav dihatin bikaran\u00een. Gendel\u00ee, neb\u00fbna dadperweriy\u00ea, b\u00eaparkirina kurdan ji dahat\u00ean bacan, destwerdana hik\u00fbmet\u00ea di hilbijartina n\u00fbneran de li par\u00eazgeh\u00ean kurd \u00fb dan\u00fbstandina xerab a li hember Kurdan di art\u00ea\u015f\u00ea de j\u00ee di nav van sedeman de b\u00fbn. Martin van Bruinessen di pirt\u00fbka xwe <em>(Axa, \u015e\u00eax \u00fb Dewlet<\/em> (Cilda Duyem\u00een, 2008) van sedeman bi berfireh\u00ee rave dike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Komeleya Azad\u00ee s\u00ea armanc\u00ean bingeh\u00een destn\u00ee\u015fan kir. Yekem, parastina kurdan li hember zulma hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea. Duyem, peydakirina azad\u00ee \u00fb \u015fert\u00ean ku kurd \u00a0bikari bin welat\u00ea xwe p\u00ea\u015f bixin. S\u00eayem j\u00ee bidestxistina pi\u015ftgiriya Br\u00eetanyay\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00ea bel\u00ea, ev armanca daw\u00ee qet p\u00eak nehat. Tev\u00ee hewldan\u00ean dewleta Tirkiyay\u00ea ku v\u00ea \u00eediay\u00ea belav bike, pi\u015ftgiriyeke br\u00eetan\u00ee ji bo Kurdan tune b\u00fb. Heta \u00cesmet \u00cenon\u00fb j\u00ee, bi derbasb\u00fbna n\u00eaz\u00eek\u00ee deh salan ji \u015fore\u015f\u00ea, lixwe mukir hat ku di navbera kurdan \u00fb Br\u00eetanyay\u00ea de tu hevkariya rast\u00een \u00e7\u00eaneb\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji bo t\u00eagihi\u015ftina aliy\u00ea netewey\u00ee y\u00ea Komeleya Azad\u00ee, div\u00ea li n\u00eeqa\u015fa li ser d\u00eeroka damezrandina w\u00ea were veger\u00een. \u015eervan\u00ean ku di Serhildana Beyt\u00fc\u015f\u015febab\u00ea ya sala 1924an de be\u015fdar b\u00fbn, dib\u00eajin ku komele di sala 1921an de hate damezrandin, ne di sala 1923an de, wek\u00ee ku di gelek \u00e7avkaniyan de t\u00ea gotin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ger ev rast be \u00fb damezrandina komeley\u00ea vegere sala 1921an, w\u00ea dem\u00ea t\u00ea wateya ku \u015eore\u015fa Ko\u00e7gir\u00ee \u00fb encam\u00ean w\u00ea, herwiha berdewamb\u00fbna tevl\u00eeheviyan li D\u00earsim\u00ea, b\u00eatir ji p\u00ea\u015fve\u00e7\u00fbn\u00ean siyas\u00ee y\u00ean di navbera sal\u00ean 1921 \u00fb 1923an de bandor li damezrandina Azad\u00ee kirine.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev n\u00ear\u00een Robert Olson di pirt\u00fbka xwe (<em>D\u00eeroka T\u00eako\u015f\u00eena Netewey\u00ee ya Kurd, 1925\u20131980<\/em> (\u00e7apa 2013-an) de j\u00ee t\u00eene ziman.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00eajay\u00ee gotin\u00ea ye ku serhildana Ko\u00e7gir\u00ee (Ko\u00e7gir\u00ee-D\u00earsim) ji aliy\u00ea kesayet\u00ean kurd\u00ean elew\u00ee y\u00ean wek\u00ee Dr. N\u00fbr\u00ee D\u00earsim\u00ee, Heyder Bey \u00fb biray\u00ea w\u00ee El\u00ee \u015eah ve hate p\u00ea\u015fxistin. Ev serhildan dabe\u015fb\u00fbneke navxwey\u00ee ya kurd\u00ee li ser xet\u00ean mezheb\u00ee (sunn\u00ee\u2013elew\u00ee) \u00fb ziman\u00ee (kurmanc\u00ee\u2013zazak\u00ee) e\u015fkere kir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kurd\u00ean sunn\u00ee tevl\u00ee fikar\u00ean kurd\u00ean elew\u00ee neb\u00fbn ku \u00a0fikar\u00ean elewiyan li hember dir\u00fb\u015fmey\u00ean Kemal\u00eest heb\u00fbn \u00fb yek\u00eetiyeke kurd\u2013tirk li ser bingeha \u00ceslama sunn\u00ee p\u00ea\u015fniyar dikirin. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, kurd\u00ean elew\u00ee bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee bi tena ser\u00ea xwe mab\u00fbn \u00fb di parastina nasnameya xwe ya kurd\u00ee de man, \u00e7awa ku parastina m\u00eerata xwe kirin (Gordi Gorgas, <em>Tevgera Kurd-Tirk a li Sirg\u00fbn\u00ea<\/em>, 2013).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev dabe\u015fb\u00fbn bandoreke xwe li ser Serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee j\u00ee hi\u015ft \u00fb di heman dem\u00ea de b\u00fb sedem ku kurd\u00ean elew\u00ee ji berdewamiya van b\u00fbyeran d\u00fbr bim\u00eenin. Ber\u00ee \u015eore\u015fa 1925an, n\u00ear\u00eena elewiyan li hember &#8220;Tirkiyay\u00ea&#8221; j\u00ee hate guhertin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li gor\u00ee Brunessen, elew\u00ee ji gotara ilman\u00ee ya Mustafa Kemal bandor b\u00fbn. Ji bo cara yekem, bi awayek\u00ee ferm\u00ee, wekhev\u00ee ji wan re hate pejirandin \u00fb di bin parastina qan\u00fbn\u00ea de xwe d\u00eetin. Ji aliy\u00ea wan ve, damezrandina Kurdistaneke serbixwe di bin desthilatdariya \u015f\u00eax\u00ean sunn\u00ee de wek xetereyek xuya dikir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bi v\u00ee away\u00ee, di navbera Serhildana Ko\u00e7gir\u00ee \u00fb \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed de, n\u00ear\u00eena be\u015fek gir\u00eeng ji kurd\u00ean Elew\u00ee bi awayek\u00ee berbi\u00e7av guher\u00ee.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Serhildana Ko\u00e7gir\u00ee \u00fb pa\u015f\u00ea j\u00ee hewldan\u00ean Komeleya Azad\u00ee n\u00ee\u015fan didin ku el\u00eet\u00ean netewey\u00ee y\u00ean kurd p\u00ea\u015fwext li hember bilindb\u00fbna Kemal\u00eezm\u00ea \u00fb siyasety\u00ean as\u00eem\u00eelasyon, homojenkirin \u00fb avakirina nasnameya n\u00fb ya tirk\u00ee hi\u015fyar b\u00fbne.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev hi\u015fyar\u00ee bi taybet\u00ee pi\u015ft\u00ee serketin\u00ean le\u015fker\u00ee y\u00ean Kemal\u00eestan li ser Yewnaniyan xurtir b\u00fb. Di w\u00ea dem\u00ea de, wan hest dikir ku rew\u015f\u00ean navxwey\u00ee \u00fb dervey\u00ee ber bi aramiy\u00ea ve di\u00e7in \u00fb \u015fert j\u00ee ji bo sepandina rew\u015fa n\u00fb li ser hem\u00fb ni\u015ftecih\u00ean Tirkiyay\u00ea amade ye.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ger em ji van d\u00eerok\u00ean destp\u00eak\u00ea y\u00ean \u015eore\u015fa 1925an j\u00ee d\u00fbrtir bi\u00e7in, l\u00eakol\u00eener Tehs\u00een Sefer (neviy\u00ea Xalid Beg Cebr\u00ee, yekem serok\u00ea Komeleya Azad\u00ee) di b\u00eeran\u00eena sedsaliya \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed de, ku sala 2025an li Bruksel\u00ea hate p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin, dib\u00eaje ku \u015fopandina destp\u00eaka Komeleya Azad\u00ee bandora dir\u00eajdem a v\u00ea r\u00eaxistin\u00ea e\u015fkere dike. Li gor\u00ee w\u00ee, Azad\u00ee wek\u00ee tevgereke netewey\u00ee ya hi\u015fyar bandoreke k\u00fbr li ser hem\u00fb r\u00eaxistin\u00ean siyas\u00ee y\u00ean ku pi\u015ft\u00ee sala 1925an derketin hol\u00ea hi\u015ftiye, bi taybet\u00ee li ser Tevgera Xoyb\u00fbn\u00ea ya sala 1927an, ku li sirg\u00fbniya S\u00fbriyey\u00ea \u00fb herwiha li her\u00eam\u00ean kurd\u00ee y\u00ean S\u00fbriyey\u00ea hate avakirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di heman dem\u00ea de, siyaseta Komeleya Azad\u00ee ya ku di navbera neteweperweriy\u00ea \u00fb r\u00eagez\u00ean kevne\u015fop\u00ee de lihevhatinek diafirand\u00a0 \u00fb ev yek b\u00fb sedema hilbijartina \u015e\u00eax Se\u00eed wek\u00ee r\u00eaber\u00ea gi\u015ft\u00ee y\u00ea \u015fore\u015f\u00ea di Kongreya Komeley\u00ea ya sala 1924an de. Li gor\u00ee v\u00ea biryar\u00ea, r\u00eaberiya \u015fore\u015f\u00ea ji aliy\u00ea kesayet\u00ean ol\u00ee ve hate diyarkirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji aliy\u00ea xwe ve, \u015e\u00eax Se\u00eed, digel meyla xwe ya netewey\u00ee, dixwest ter\u00eeqeta Neq\u015f\u00eebendiy\u00ea li Kurdistan\u00ea jin\u00fbve r\u00eaxistin bike (Olson, 2013). Ber\u00ee w\u00ea j\u00ee, ew rexne li hin \u015f\u00eaxan kir\u00a0 \u00fb dib\u00eaje ku wan ji endam\u00ean ter\u00eeqeteke ol\u00ee z\u00eadetir di\u015fibin &#8220;\u00e7eteyeke e\u015fqiyan&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea, &#8220;vegerandina x\u00eelafet\u00ea&#8221; ne ten\u00ea armanca sereke ya \u015e\u00eax Se\u00eed b\u00fb. Her\u00e7end\u00ee, ew v\u00ea yek\u00ea wek\u00ee bingehek ji bo parastina gir\u00eadana ruhan\u00ee ya kurd \u00fb tirk, herwiha yek ji st\u00fbn\u00ean nasnameya Osman\u00ee did\u00eet, l\u00ea ev ten\u00ea yek ji aliy\u00ean ramana w\u00ee b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di heman dem\u00ea de, rew\u015fa xirab a ter\u00eeqet\u00ean ol\u00ee, bi taybet\u00ee ter\u00eeqeta Neq\u015f\u00eebendiy\u00ea li Kurdistan\u00ea, bandoreke mezin li ser b\u00eer \u00fb t\u00eagihi\u015ftina \u015e\u00eax Se\u00eed hi\u015ft. Di n\u00ear\u00eena w\u00ee de, nasnameya kurd\u00ee ji aliy\u00ea ol\u00ee \u00fb netewey\u00ee ve ji hev nay\u00ea cudakirin. Ev n\u00ear\u00een bi taybet\u00ee pi\u015ft\u00ee ku neteweperestiya Tirk ji r\u00eaya xwe derket \u00fb Mustafa Kemal dev ji ramana welat\u00ea hevpar berda, b\u00eatir xurt b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Neteweperest\u00ean kurd \u00ean Komeleya Azad\u00ee li hember bikaran\u00eena nav\u00ea &#8220;c\u00eehad&#8221; ji bo tevgera \u00e7ekdar\u00ee ya li dij\u00ee Kemal\u00eestan tu neraz\u00eeb\u00fbn n\u00ee\u015fan nedan. Herwiha, \u015e\u00eax Se\u00eed bi nav\u00ea &#8220;Em\u00eer\u00ea Mucah\u00eedan&#8221; hate binavkirin. Ev yek n\u00ee\u015fan dide ku armanc ew b\u00fb ku h\u00eaza ol\u00ee ji bo gih\u00ee\u015ftina armanc\u00ean netewey\u00ee were seferberkirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di v\u00ee war\u00ee de, di navbera neteweperest\u00ean kurd \u00fb away\u00ea ku Mustafa Kemal di dema \u015eer\u00ea Serxweb\u00fbn\u00ea de tevger dikir de, \u015fibandunek heye. Di sala 1919an de, berdevk\u00ea &#8220;Kom\u00eeteya Parastina Maf\u00ean W\u00eelayet\u00ean Rojhilat&#8221; Mustafa Kemal bi nav\u00ea &#8220;Mucah\u00eed&#8221; binav kir. Carinan j\u00ee nav\u00ean wek\u00ee &#8220;\u015e\u00fbr\u00ea \u00ceslam\u00ea&#8221; \u00fb sernav\u00ean din ji w\u00ee re dihatin bikaran\u00een. Ev hem\u00fb ji bo ku r\u00fbyek\u00ee ol\u00ee bidin Mustafa Kemal b\u00fb, da ku di seferberkirina gel de serkeft\u00eetir be \u00fb bikaribe bi Hik\u00fbmeta Sultanat\u00ea re p\u00ea\u015fbaziy\u00ea bike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yek ji del\u00eel\u00ean ku n\u00ee\u015fan dide meyla netewey\u00ee ya \u015e\u00eax Se\u00eed ne k\u00eamtir ji meyla w\u00ee ya ol\u00ee b\u00fb, t\u00eakiliya w\u00ee bi hin neteweperest\u00ean kurd re ye; ew kes\u00ean ku bi d\u00eendariy\u00ea nay\u00ean nas\u00een. Ya balk\u00ea\u015ftir ew e ku hevkar\u00ea w\u00ee y\u00ea her\u00ee n\u00eaz\u00eek Fehm\u00ee Bilal Efend\u00ee b\u00fb. Ew kesek b\u00fb ku bi b\u00eabaweriy\u00ea \u00fb tinazkirina e\u015fkere ya ol\u00ea dihat nas\u00een, l\u00ea d\u00eesa dest\u00ea rast\u00ea y\u00ea \u015e\u00eax Se\u00eed b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li gor\u00ee Brunessen, Fehm\u00ee Bilal kesek\u00ee j\u00eahat\u00ee \u00fb neteweperestek\u00ee bi bawer b\u00fb. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, armanca sereke ya \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb r\u00eaber\u00ean Komeleya Azad\u00ee hevpar b\u00fb: damezrandina Kurdistaneke serbixwe.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bingeha civak\u00ee ya \u015fore\u015f\u00ea pirreng b\u00fb \u00fb kom\u00ean cuda y\u00ean civak\u00ea di nav xwe de digirt. Li k\u00ealeka oldaran, neteweperweran, efseran, serok\u00ean e\u015f\u00eeran \u00fb bajarni\u015f\u00eenan, hin kes\u00ean dervey\u00ee qan\u00fbn\u00ea j\u00ee be\u015fdar\u00ee \u015fore\u015f\u00ea b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yek ji wan Bado b\u00fb; kesayetek ku gelek n\u00eeqa\u015f li dora w\u00ee heb\u00fb. Tev\u00ee ku bi nav\u00ea &#8220;diz&#8221; dihat nas\u00een, li eniya Elaz\u00eez\u00ea (Xarp\u00eat) \u015fer kir. Pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015fore\u015f\u00ea j\u00ee heta sala 1927an dervey\u00ee qan\u00fbn\u00ea ma, heta ku kar\u00ee bireve S\u00fbriyey\u00ea.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kesayetiya Bado Topal Osman Axa t\u00eene b\u00eera mirov; ew r\u00eabir \u00fb serok\u00ea \u00e7eteyan \u00ea navdar b\u00fb ku Kemal\u00eestan ji w\u00ee s\u00fbd wergirtin \u00fb di \u015eer\u00ea Serxweb\u00fbn\u00ea de bikar an\u00een. Tev\u00ee ku be\u015fdariya w\u00ee di ku\u015ftina Ermen\u00ee \u00fb Yewnaniyan de hate \u00eespatkirin, di sala 1919an de ew li ber ef\u00fby\u00ea ket. D\u00fbv re li dij Kemal\u00eestan sekin\u00ee \u00fb hewl da Mustafa Kemal li Qesra \u00c7ankaya bikuje.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00eesa j\u00ee, ev hev\u015fib\u00eeniya di navbera \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb tevgera Mustafa Kemal de nay\u00ea w\u00ea watey\u00ea ku yek ji wan ji y\u00ea din bandor wergirtiye, tev\u00ee ku wiha xuya dike. L\u00ea ev yek pragmat\u00eezma hi\u015fyar a r\u00eaber\u00ean \u015fore\u015fa kurd\u00ee n\u00ee\u015fan dide. Di n\u00ear\u00eena wan de, her amrazek ku dikarib\u00fb bib\u00ea sedema serkeftina \u015fore\u015f\u00ea, dikarib\u00fb were bikaran\u00een.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bi her hal, ji ber ku berjewendiyeke hevpar di navbera efser \u00fb rew\u015fenb\u00eer\u00ean Komeleya Azad\u00ee \u00fb hin n\u00fbner\u00ean civaka kevne\u015fop\u00ee de heb\u00fb, \u015e\u00eax Se\u00eed, wek\u00ee yek ji dewlemendtir\u00een kes\u00ean Kurdistan\u00ea, hem dewlemendiya xwe \u00fb hem j\u00ee \u00e7avkaniy\u00ean xwe y\u00ean daray\u00ee xiste xizmeta \u015fore\u015f\u00ea. Herwiha, ew cih\u00ea xwe y\u00ea ol\u00ee \u00fb bandora xwe ya ruhan\u00ee j\u00ee ji bo pi\u015ftgiriya v\u00ea t\u00eako\u015f\u00een\u00ea bi kar an\u00ee.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015e\u00eax Se\u00eed di nav hem ax\u00eaver\u00ean zazak\u00ee \u00fb hem j\u00ee ax\u00eaver\u00ean kurmanc\u00ee de \u015fop\u00eener\u00ean w\u00ee heb\u00fbn. Ev bingeha civak\u00ee bi r\u00eaya gir\u00eadan\u00ean zewac\u00ea b\u00eatir hate xurtkirin. Ev yek n\u00ee\u015fan dide ku ew bi zaneb\u00fbn hewl dida dabe\u015fb\u00fbna \u00e7and\u00ee \u00fb e\u015f\u00eer\u00ee ya ku pi\u015ft\u00ee Serhildana Ko\u00e7gir\u00ee di nav kurdan de derketib\u00fb hol\u00ea derbas bike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tev\u00ee giraniya sereke ya \u015fore\u015f\u00ea li ser mil\u00ea kurd\u00ean zazak\u00ee b\u00fb, \u015e\u00eax Se\u00eed hewl da bingeha xwe berfireh bike \u00fb kurd\u00ean Kurmanc\u00eeax\u00eav j\u00ee bixe nav v\u00ea tevger\u00ea. Di encam\u00ea de, Tirkiya bi ti\u015ft\u00ea ku Martin Strohmayer wek\u00ee &#8220;serhildaneke neteweperest di bin maskeya ol\u00ee de&#8221; bi nav kir re r\u00fb bi r\u00fb ma (Klaus Kreiser, Ataturk: \u200b\u200b\u200b\u200bJ\u00eenen\u00eegariyek &#8211; 2023). Gir\u00eadana neteweperestan bi kesayetiy\u00ean ol\u00ee \u00fb bikaran\u00eena poz\u00eesyona wan di ge\u015fkirina \u015fore\u015f\u00ea de rolek l\u00eest, ji ber ku \u00e7ar ji p\u00eanc eniyan di bin serokatiya kesayetiy\u00ean ol\u00ee de b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Bandora faktor\u00ean abor\u00ee li ser \u015fore\u015f\u00ea<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Balk\u00ea\u015f e ku sedem\u00ean serhildana kurdan li dij rej\u00eema Kemal\u00eest ne ten\u00ea ji ber faktor\u00ean ol\u00ee \u00fb netewey\u00ee \u00fb t\u00eakiliya wan bi hev re b\u00fbn, l\u00ea bel\u00ea faktor\u00ean din j\u00ee di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de cih\u00ea xwe digirin. Ji wan yek \u015fert\u00ean abor\u00ee ne \u00fb ya\u00a0 din j\u00ee par\u00e7eb\u00fbna helwest\u00ean kurdan li hember pi\u015ftgir\u00eekirin an be\u015fdarb\u00fbna di \u015fore\u015f\u00ea de, b\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Desthildar\u00ean n\u00fb y\u00ean Anatoliy\u00ea aboriya Kurdistan\u00ea, ya ku ji ber \u015fer \u00fb dabe\u015fb\u00fbn\u00ea qels b\u00fb, hewl dan bi burjuwaziya n\u00fb ya tirk ve gir\u00ea bidin. Di heman dem\u00ea de, neqereb\u00fbkirina kurdan ku wan bazar\u00ean xwe y\u00ean kevne\u015fop ji dest dab\u00fbn. Ev yek b\u00fb yek ji sedem\u00ean sereke ku Komeleya Azad\u00ee r\u00eaxistina xwe xurtir bike \u00fb amadekariy\u00ean \u015fore\u015f\u00ea dest p\u00ea bike. Di heman dem\u00ea de, ev yek ji rewakirin\u00ean bingeh\u00een \u00ean \u015fore\u015f\u00ea j\u00ee dihat nirxandin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Dr. Kemal Ehmed Mezher di l\u00eakol\u00eena xwe ya &#8220;Serhildana Kurd a 1925an li Tirkiyay\u00ea&#8221; (2001) de li ser heb\u00fbna sedemeke s\u00eayem\u00een ji bo \u015fore\u015f\u00ea radiweste\u061b sedemeke ku w\u00ea wek\u00ee faktoreke abor\u00ee-\u00e7\u00eenayet\u00ee p\u00eanase dike. Li gor\u00ee Mezher, \u015fert\u00ea abor\u00ee li k\u00ealeka ol \u00fb neteweperweriy\u00ea yek ji bingeh\u00ean sereke y\u00ean \u015fore\u015f\u00ea b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li gor\u00ee v\u00ea n\u00ear\u00een\u00ea, serkeftina \u015fore\u015fa burjuwaz\u00ee li Tirkiyay\u00ea r\u00ea li ber pejirandina siyasetyeke n\u00fb ya abor\u00ee vekir. Kemal\u00eezm\u00ea bi v\u00ee away\u00ee cih\u00ea civak\u00ee \u00fb siyas\u00ee y\u00ea \u00e7\u00eena feodal qels kir, \u00a0pergala hilber\u00eena feodal guhert \u00fb desthilat di dest\u00ea \u00e7\u00eena serdest a n\u00fb de kom kir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li ser bingeha v\u00ea \u015firovekirina rew\u015fa abor\u00ee, Mezher digih\u00eeje encameke ku du aliy\u00ean w\u00ea di xuya \u00a0de hinek\u00ee nakok xuya dikin. Ji aliyek\u00ee ve, ew dib\u00eaje ku \u00e7\u00eena feodal li Kurdistana Tirkiyay\u00ea di sal\u00ean 1920an de h\u00eazek er\u00ean\u00ee b\u00fb \u00fb di t\u00eako\u015f\u00eena rizgariya gel\u00ea kurd de roleke gir\u00eeng l\u00eest. L\u00ea ji aliy\u00ea din ve, ew bawer e ku feodal\u00eezm\u00ea h\u00eaza sereke ya tevgera netewey\u00ee ya Kurd veguherand faktoreke siyas\u00ee ya b\u00eahi\u015f; faktorek ku nikar\u00ee bandoreke diyarker li ser r\u00eave\u00e7\u00fbna b\u00fbyeran \u00e7\u00eabike.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kemal\u00eezm di destp\u00eaka serdestiya xwe de di \u00e7areserkirina pirsgir\u00eaka cotkaran \u00fb bersivdana fikar\u00ean civaka feodal a kevn de bi ser neket. Di heman dem\u00ea de, Tirkiya \u015fahidiya mezinb\u00fbna burjuwaziya n\u00fb kir\u061b mezinb\u00fbnek ku bi p\u00eavajoya avakirina nasnameya netewey\u00ee ya n\u00fb re hevdem b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li k\u00ealeka ilman\u00ee \u00fb neteweperweriy\u00ea, p\u00ee\u015fesaz\u00eeb\u00fbn wek\u00ee yek ji n\u00ee\u015faney\u00ean modern\u00eetey\u00ea derket p\u00ea\u015f. L\u00ea gir\u00eengiya ku Enqerey\u00ea da p\u00ee\u015fesaziy\u00ea, ew ji pirsgir\u00eak \u00fb daxwaz\u00ean cotkar\u00ean Kurdistan \u00fb Anatoliy\u00ea d\u00fbr xist.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u00eaz\u00eek\u00ee deh sal pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa Kurdan, \u00cesmet \u00cenon\u00fb giraniya v\u00ea pirsgir\u00eak\u00ea nas kir \u00fb e\u015fkere got ku hejmareke mezin ji cotkaran b\u00ea erd in. Ev rew\u015f n\u00ee\u015faneya belavb\u00fbna xizan\u00ee \u00fb firehb\u00fbna valahiya \u00e7\u00eenayet\u00ee b\u00fb\u061b valahiyek ku siyasety\u00ean navend\u00ee nekar\u00eeb\u00fbn \u00e7areser bikin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li gel pirsgir\u00eaka cotkaran \u00fb feodal\u00eezm\u00ea, Kurdistan pi\u015ft\u00ee diyarkirina s\u00eenoran b\u00fb her\u00eameke ji aliy\u00ea abor\u00ee ve girt\u00ee \u00fb ji derve qutkir\u00ee. Aboriya w\u00ea bi hundir\u00ea Tirkiyay\u00ea ve hate gir\u00eadan \u00fb ev yek b\u00fb sedema xirab\u00fbna \u015fert \u00fb merc\u00ean abor\u00ee.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di v\u00ea \u00e7ar\u00e7ovey\u00ea de, Kemal Mezher bal\u00ea diki\u015f\u00eene ser xalek\u00ee gir\u00eeng. Li gor\u00ee w\u00ee, di sedsala 19an de e\u015f\u00eer\u00ean ko\u00e7er \u00fb bazirgan\u00ean pi\u00e7\u00fbk \u00ean kurd di p\u00eakhatina ti\u015ft\u00ea ku dikare wek\u00ee &#8220;bazareke yekgirt\u00ee&#8221; were binavkirin de roleke gir\u00eeng l\u00eestin. Di w\u00ea dem\u00ea de, bazirgan\u00ee di navbera her\u00eam\u00ean cuda y\u00ean Kurdistan\u00ea de ge\u015f b\u00fb. Karwan\u00ean bazirgan\u00ee ji heft r\u00eayan \u00fb geliya fireh a li cih\u00ea ku Xab\u00fbr bi D\u00eecley\u00ea re t\u00eakildibe derbas dib\u00fbn. Ev kor\u00eedor b\u00fb deriy\u00ea sereke ku Kurdistana Bakur \u00fb Kurdistana Ba\u015f\u00fbr bi hev ve gir\u00ea dida.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea j\u00ee hewl da ku ji gir\u00eengiya v\u00ea qada abor\u00ee ji bo xurtkirina helwesta xwe di dan\u00fbstandin\u00ean bi Br\u00eetanyay\u00ea re li ser W\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea s\u00fbd werbigire. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Kom\u00eesyona Komeleya Neteweyan p\u00ea\u015fniyar kir ku, heke W\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea bi Iraq\u00ea ve were gir\u00eadan, div\u00ea ni\u015ftecih\u00ean w\u00ea azadiya bazirganiy\u00ea bi Tirkiya \u00fb S\u00fbriyey\u00ea re hebin. Herwiha, bazirgan\u00ean Kurdistana Tirkiyay\u00ea div\u00ea maf\u00ea bikaran\u00eena r\u00eay\u00ean bazirgan\u00ee y\u00ean W\u00eelayeta M\u00fbsil\u00ea ji bo \u00e7alakiy\u00ean xwe y\u00ean bazirgan\u00ee bist\u00eenin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Diyarkirina s\u00eenoran bazirganiya Kurdistan\u00ea bi awayek\u00ee mezin tengav kir. Bazar\u00ean kevne\u015fop\u00ee y\u00ean Kurdistan\u00ea ne ber bi hundir\u00ea Tirkiyay\u00ea ve b\u00fbn; navend\u00ean wan di serdema Osmaniyan de Heleb, \u015eam \u00fb Bexda b\u00fbn. Bandora v\u00ea siyasety\u00ea di jiyana kesek\u00ee dewlemend wek\u00ee \u015e\u00eax Se\u00eed de j\u00ee bi zelal\u00ee t\u00ea d\u00eetin. Ew heta demek\u00ee kurt ber\u00ee destp\u00eaka \u015fore\u015fa xwe, pez \u00fb dewar\u00ean xwe li bazar\u00ean Heleb\u00ea difirot.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji bo derbaskirina asteng\u00ean ku siyaseta s\u00eenoran \u00e7\u00eakirib\u00fb, qa\u00e7ax\u00e7\u00eet\u00ee berfireh b\u00fb \u00fb li her\u00eam\u00ean s\u00eenor\u00ee y\u00ean Kurdistan\u00ea b\u00fb yek ji \u00e7avkaniy\u00ean gir\u00eeng \u00ean debara abor\u00ee. L\u00ea bel\u00ea, div\u00ea ev \u00e7alak\u00ee wek\u00ee hewldanek ji bo avakirina &#8220;bazareke netewey\u00ee ya Kurd\u00ee&#8221; ney\u00ea \u015f\u00eerovekirin (Gorgas, 2013). Ev t\u00eab\u00een\u00ee bi ramana heb\u00fbna &#8220;bazareke yekgirt\u00ee&#8221; ya ku ber\u00ee diyarkirina s\u00eenoran heb\u00fb, nakoke nake; berevaj\u00ee v\u00ea, ew ten\u00ea n\u00ee\u015fan dide ku ew bazar bi hatina s\u00eenor\u00ean n\u00fb belav b\u00fb \u00fb ji hev qut b\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u00eajay\u00ee gotin\u00ea ye ku xwezaya hilber\u00eena abor\u00ee bandor li ser kar\u00eena seferberiy\u00ea kir. Be\u015fa nif\u00fbs\u00ea ya ku ji bo \u015fer t\u00ea xwestin di \u015fert \u00fb merc\u00ean xwe de heta stek\u00ea di\u015fibihe hev. Her zilamek di e\u015f\u00eer\u00ean be\u015fdar de xwediy\u00ea per\u00e7eyek\u00ee erd \u00fb pez b\u00fb, bi v\u00ee away\u00ee ew be\u015fa ku her\u00ee h\u00easan ji bo serhildan\u00ean gundan dihatin hilbijartin b\u00fb. Wek\u00ee din, serok\u00ean e\u015f\u00eeran desthilatdariya abor\u00ee li ser xelk\u00ea asay\u00ee bi kar nean\u00een \u00fb ew bi xwe j\u00ee dewlemend neb\u00fbn. Ji ber v\u00ea yek\u00ea, tu nakokiy\u00ean berjewendiyan tuneb\u00fbn ku r\u00ea li ber xelk\u00ea asay\u00ee bigirin ku bi daxwaza axayan tevl\u00ee bibin. Wek\u00ee din, oldar\u00ee \u00fb pabendb\u00fbna ol\u00ee rolek gir\u00eeng l\u00eestin, ji ber ku bandora kesayet\u00ean ol\u00ee di nav van koman de ji her dever\u00ea din mezintir b\u00fb. Berevaj\u00ee v\u00ea, &#8220;kurd\u00ean nee\u015f\u00eer&#8221; &#8211; y\u00ean ku ne gir\u00eaday\u00ee e\u015f\u00eeran b\u00fbn \u00fb li de\u015fta Diyarbekir\u00ea dijiyan &#8211; b\u00ea serxweb\u00fbna abor\u00ee b\u00fbn \u00fb ji ber v\u00ea yek\u00ea tu te\u015fw\u00eeqek wan tuneb\u00fb ku tevl\u00ee \u015fore\u015f\u00ea bibin. Ev ji ber ku \u015fore\u015f ne \u200b\u200bli dij\u00ee veberhlner\u00ean wan \u00ean her\u00eam\u00ee b\u00fb, l\u00ea li dij\u00ee hik\u00fbmetek\u00ea b\u00fb ku soz dab\u00fb ku desthilatdariya van veberh\u00eaneran k\u00eam bike (Bronson, 2008). Hem\u00fb y\u00ean li jor t\u00ea v\u00ea watey\u00ea ku rastiya abor\u00ee r\u00eetma xwe li ser seferberiy\u00ea ferz kir \u00fb di nav be\u015fa e\u015f\u00eer\u00ee ya gundan de, bi taybet\u00ee endam\u00ean e\u015f\u00eer\u00ean ko\u00e7er ku di dewlet\u00ea de xetereyek did\u00eetin ku gef\u00ea li berjewendiy\u00ean wan dixwe \u00fb baweriya xwe bi serok\u00ean e\u015f\u00eer\u00ean xwe \u00fb ya her\u00ee gir\u00eeng, bi zilam\u00ean ol\u00ee dian\u00een, ferz kir, di heman dem\u00ea de cotkar\u00ean negundewar d\u00eetin ku ew rasterast ne xwediy\u00ea berjewendiyek\u00ea b\u00fbn ku tevl\u00ee \u015fore\u015fek\u00ea bibin ku soza ti\u015ftek\u00ee ku xizmeta berjewendiy\u00ean wan bike nedida wan. Wateya rasterast a van hem\u00fbyan ev e ku di k\u00ealiya \u015fore\u015f\u00ea de dabe\u015fb\u00fbnek gund-e\u015f\u00eer heb\u00fb \u00fb kurd\u00ean ku ne gir\u00eaday\u00ee e\u015f\u00eer\u00ean ku xwediy\u00ea am\u00fbr\u00ean hilber\u00een\u00ea ne, nehatib\u00fbn te\u015fw\u00eeqkirin ku be\u015fdar\u00ee \u015fore\u015f\u00ea bibin \u00fb bar\u00ea w\u00ea hilgirin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u015eore\u015fa kurdan siyaseta Tirkiyay\u00ea guhart<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Serhildana kurdan derfetek da Kemal\u00eestan ku dijber\u00ean xwe ji hol\u00ea rakin. Ev dijber ew heval\u00ean ber\u00ea y\u00ean Mustafa Kemal b\u00fbn ku pi\u015ft\u00ee w\u00ea di nav Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb ya Komar\u00ee (PRP) de cih girtib\u00fbn. Li gor\u00ee Zinar Silop\u00ee (Qedr\u00ee Cem\u00eel Pa\u015fa), serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed &#8220;b\u00fb r\u00eabazek ku hik\u00fbmeta Mustafa Kemal Pa\u015fa ji hilwe\u015f\u00een\u00ea rizgar kir [&#8230;] ji ber ku Kemal \u00ead\u00ee tu gir\u00eeng\u00ee nedida heval\u00ean xwe y\u00ean ku di t\u00eako\u015f\u00een\u00ea de li k\u00ealeka w\u00ee b\u00fbn.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00ea bel\u00ea, ger mirov v\u00ea meseleya bi \u00e7avek\u00ee kurd\u00ee ve binirx\u00eene, ev &#8220;rizgarkirin&#8221; ne armanc \u00fb ne j\u00ee encameke p\u00ea\u015fb\u00een\u00eekir\u00ee ya \u015fore\u015f\u00ea b\u00fb. T\u00eak\u00e7\u00fbna t\u00eako\u015f\u00eena \u00e7ekdar\u00ee di dawiy\u00ea de b\u00fb sedema xurtb\u00fbna bask\u00ea tundrew \u00ea li dora Mustafa Kemal \u00fb di heman dem\u00ea de r\u00ea li ber heb\u00fbna muxalefeta ku di nav Tirkiyay\u00ea de p\u00eak hatib\u00fb girt. Diyar e ku Komeleya Azad\u00ee \u00fb \u015e\u00eax Se\u00eed v\u00ea encama siyas\u00ee di hesab\u00ean xwe de ned\u00eetib\u00fbn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Opoz\u00eesyona parleman\u00ee hate tasfiyekirin \u00fb p\u00eavajoya pirrengiya siyas\u00ee ya ku n\u00fb dest p\u00ea kirib\u00fb, bi daw\u00ee hat. Di \u015f\u00fbna w\u00ea de, pergala yek-partiy\u00ea li Tirkiyay\u00ea dest p\u00ea kir. \u015eore\u015fa netewey\u00ee ya kurd, ku ji aliy\u00ea hik\u00fbmet\u00ea ve wek\u00ee tevgereke &#8220;pa\u015fver\u00fb&#8221; \u00fb bi fanat\u00eezma ol\u00ee hate danas\u00een, derfetek gir\u00eeng da Partiya Gel a Komar\u00ee ku Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb ya Komar\u00ee t\u00eak bibe \u00fb meyl\u00ean w\u00ea y\u00ean lihevhatin\u00ea bi kurdan re ji hol\u00ea rake.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di dema ku \u015fervan\u00ean kurd li Kurdistan\u00ea p\u00ea\u015fve di\u00e7\u00fbn, nakokiya yekem di navbera Mustafa Kemal \u00fb Kazim Karabekir, ku bi &#8220;Dagirker\u00ea Rojhilat&#8221; dihat nas\u00een \u00fb siyasetmedar\u00ean din \u00ean Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb de derket hol\u00ea. Qan\u00fbna &#8220;Sepandina B\u00eadengiy\u00ea&#8221; (Parastina Aramiya Gi\u015ft\u00ee) pi\u015ft\u00ee ku ji h\u00eala \u00cesmet \u00cenonu ve hate p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin, bi 37 ji 44 parlamenter\u00ean kurd \u00ean ku deng\u00ean er\u00ean\u00ee dan qan\u00fbn\/hik\u00fbmet\u00ea, di dawiy\u00ea de hate pejirandin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Di nirxandineke kurt a bernameya Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb ya Komar\u00ee de, em dib\u00eenin ku t\u00ea de hejmarek kesayetiy\u00ean gir\u00eeng \u00ean siyas\u00ee y\u00ean Tirkiyay\u00ea cih digirin. Di nav wan de Karabekir, Rauf Orbay, Ednan Ad\u0131var, \u0130smail Cimbulat, Fuat Ceypsoy, R\u0131fat Beli, Cafer Tayyar Y\u0131lmaz \u00fb niv\u00eeskar Halide Edip j\u00ee hene. Ev hem\u00fb di jiyana siyas\u00ee de gir\u00eeng b\u00fbn \u00fb di \u015eer\u00ea Serxweb\u00fbn\u00ea de rolek berbi\u00e7av l\u00eestin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ev rew\u015f n\u00ee\u015fan dide ku di nav wan de neraz\u00eeb\u00fbn li hember \u015f\u00eawaza desthilatdariya Mustafa Kemal heb\u00fb. Herwiha, xwestekek wan heb\u00fb ku siyasetek din p\u00ea\u015f bixin, ji ya ku Kemal\u00ee di\u015fopand cuda be.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea, Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb bernameyek pejirand ku li ser s\u00eenordarkirina desthilat\u00ean dewlet\u00ea \u00fb pi\u015ftgir\u00eekirina nenavend\u00eeb\u00fbn\u00ea disekine. L\u00ea bel\u00ea, dema ku Mustafa Kemal dijber\u00ean xwe hedef girt, w\u00ee bi taybet\u00ee Xala 6an a bernamey\u00ea bikar an\u00ee. Ew xal behsa r\u00eazgirtina b\u00eer \u00fb baweriy\u00ean ol\u00ee dikir \u00fb ev yek wek del\u00eelek tawanbar\u00ee bi kar an\u00ee ku \u201chevkariya bi kom\u00ean pa\u015fver\u00fb<strong>\u201d<\/strong> \u00ean Kurd\u201d t\u00ea de heye (Kreiser, 2023).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bi v\u00ee away\u00ee, ev xal b\u00fb bihaneyek ji bo t\u00eakbirina Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb. Di heman dem\u00ea de, tevgera \u015e\u00eax Se\u00eed\u2013Azad\u00ee j\u00ee bi \u015f\u00eawazek ol\u00ee ya pa\u015fver\u00fb<strong>\u201d<\/strong> hate p\u00ea\u015fk\u00ea\u015fkirin, da ku aliy\u00ea neteweperest \u00fb azad\u00eexwaz were ve\u015fartin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Mustafa Kemal j\u00ee bir\u00eena ku ji ber neraz\u00eeb\u00fbna Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb \u00e7\u00eab\u00fbb\u00fb ji b\u00eer nekirib\u00fb. Di axaftina xwe ya navdar &#8220;Nutuk&#8221;de, pi\u015ft\u00ee \u015fe\u015f rojan axaftina domdar, ew vegeriya ser mijara \u015fore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb got ku &#8220;dijmin\u00ean Komar\u00ea&#8221; pi\u015ft\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015e\u00eax Se\u00eed j\u00ee berdewam kirin. Li gor w\u00ee, wan careke din bi awayek\u00ee din hewl dan ku li dij\u00ee Komar\u00ea tevbigerin \u00fb ev yek di hewldana ku\u015ftina Mustafa Kemal li \u00cezm\u00eer\u00ea de derket hol\u00ea.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bi r\u00eaya Yusuf Ziya Bey \u00fb Sey\u00eed Ebduqadir, Azad\u00ee hewl da ku bi opoz\u00eesyona kemal\u00eest a dij\u00ee-Mustafa, bi taybet\u00ee Partiya P\u00ea\u015fver\u00fb re t\u00eakil\u00ee dayne. L\u00eabel\u00ea, tu del\u00eel\u00ean hevkariya di navbera Azad\u00ee \u00fb opoz\u00eesyon\u00ea de tune ne \u00fb opoz\u00eesyon\u00ea j\u00ee t\u00eakiliyek n\u00ee\u015fan\u00ee serhildana kurdan neda. Wek\u00ee din, tu belgey\u00ean hevr\u00eaziya di navbera Azad\u00ee \u00fb serhildan\u00ea de bi Sultan\u00ea ber\u00ea, Weh\u00eededin re tune ne, wek\u00ee ku propagandaya kemal\u00eest \u00eed\u00eea dikir. Robert Olson digih\u00eeje w\u00ea encam\u00ea (tev\u00ee ku gelek n\u00ear\u00eenan p\u00ea\u015fk\u00ea\u015f dike \u00fb li ser xwezaya serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed, li gor\u00ee hin \u015f\u00eerovey\u00ean tirk\u00ee, dudiliy\u00ea n\u00ee\u015fan dide) ku dijber\u00ean Kemal\u00eezm\u00ea serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed wek\u00ee serhildanek her\u00eam\u00ee n\u00ee\u015fan didin \u00fb tu yek ji wan j\u00ee be\u015fek ji &#8220;\u015fore\u015fek dij-\u015fore\u015f\u00ea&#8221; neb\u00fb. Her \u00e7end serhildan bi rast\u00ee j\u00ee kurd\u00ee (neteweperest) b\u00fb j\u00ee, neteweperestiya tirk\u00ee her neraz\u00eeb\u00fbnek potansiyel bi giran\u00ee s\u00eenordar kir (Olsson, 2013). Anal\u00eezek wiha me digih\u00eene w\u00ea encam\u00ea ku karakter\u00ea ol\u00ee\/netewey\u00ee y\u00ea \u015fore\u015f\u00ea dijber\u00ean kemal\u00eezm\u00ea \u015ferm kiriye. Ji aliyek\u00ee ve, ew nekar\u00een bi \u015fore\u015fek &#8220;pa\u015fver\u00fb&#8221; re bisekinin \u00fb bi p\u00eavajo \u00fb niyeta &#8220;modern\u00eezasyon \u00fb rojavay\u00eeb\u00fbn\u00ea&#8221; re r\u00fb bi r\u00fb bim\u00eenin. Ji aliyek\u00ee din ve, ew nikar\u00eeb\u00fbn li hember \u015fore\u015feke neteweperwer a kurd (di hesab\u00ean w\u00ea dem\u00ea de etn\u00eek\u00ee) ku serxweb\u00fbn\u00ea dixwest rawestin. Ji ber v\u00ea sedem\u00ea, wesfandina Feth\u00ee Okyar wek\u00ee &#8220;serhildaneke her\u00eam\u00ee&#8221; r\u00eayek qeb\u00fblkir\u00ee peyda kir li hember \u015ferma ku ji ber tohmet\u00ean kemal\u00eestan li dij\u00ee wan \u00e7\u00eab\u00fb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Li gor\u00ee ar\u015f\u00eev \u00fb \u00e7avkaniy\u00ean cur bi cur, \u015fore\u015f di nav qada kurd\u00ee de b\u00fb. Tev\u00ee aliy\u00ea w\u00ea y\u00ea ol\u00ee j\u00ee, ew bi be\u015fek ji demografiya kurd\u00ee ve s\u00eenordar ma, ji ber ku ew negiha\u015ft her\u00eam\u00ean c\u00eeran \u00ean tirk\u00ee an j\u00ee dever\u00ean ku navenda kevne\u015fop\u00ee ya tirk\u00ee bandora xwe winda kirib\u00fb, nemaze y\u00ean ku bi tek\u00ee \u00fb navend\u00ean sufiyan ve gir\u00eaday\u00ee ne. Van tek\u00ee \u00fb navendan di sala 1925an de bi pejirandina Qan\u00fbna Hejmar 677 a kemal\u00eestan ku ilman\u00ee li ser hesab\u00ea \u015f\u00eax, xel\u00eefe \u00fb derw\u00ea\u015fan ava kir, h\u00eaza xwe winda kirib\u00fbn. Ev t\u00ea v\u00ea watey\u00ea ku nearamiya civak\u00ee \u00fb tevger\u00ean ku ji h\u00eala tirkan ve di demek kurt de pi\u015ft\u00ee serhildana \u015e\u00eax Se\u00eed ji bo dijberiya qedexey\u00ean ilman\u00ee dest p\u00ea kirin, ne gir\u00eaday\u00ee \u015fore\u015fa kurd\u00ee b\u00fbn. Ew neb\u00fbna hevr\u00eaziy\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean bandordar de n\u00ee\u015fan didan ku ji perspekt\u00eef\u00ean wan \u00ean cuda \u00fb israra neteweperwer \u00fb kesayet\u00ean ol\u00ee y\u00ean kurd li ser \u015fore\u015fek neteweperwer a ku di cil\u00ean wan \u00ean ol\u00ee de ve\u015fart\u00ee b\u00fb, derdikeve hol\u00ea.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ji ber v\u00ea yek\u00ea, t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015fore\u015fa kurd\u00ee bandor li ser opoz\u00eesyona siyas\u00ee ya Tirkiyay\u00ea kir ku ji xudperestiya Mustafa Kemal \u00fb v\u00eezyona w\u00ee ya ji bo \u00e7areserkirina pirsgir\u00eak\u00ean kom\u00ean &#8220;pi\u015ft\u00ee-osman\u00ee&#8221; &#8211; ango kurd, \u00e7\u00een\u00ean feodal \u00ean kevne\u015fop\u00ee \u00fb kesayet\u00ean ol\u00ee y\u00ean bi bandor &#8211; aciz b\u00fb. Bi v\u00ee reng\u00ee t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015fore\u015f\u00ea kemal\u00eest h\u00eazdar kirin ku dijber\u00ean xwe yek bi yek ji hol\u00ea rakin. Trajediya opoz\u00eesyon\u00ea pi\u015ft\u00ee komploya ku\u015ftin\u00ea ya li dij\u00ee Mustafa Kemal li \u00cezm\u00eer\u00ea di hez\u00eerana 1926an de \u00fb darvekirina pa\u015f\u00ea ya hejmarek ji kes\u00ean ku ber\u00ea pi\u015ftgir\u00ee dab\u00fbn Dadgeh\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea ku b\u00fbn sedema darvekirina \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb heval\u00ean w\u00ee, e\u015fkere b\u00fb. Wek\u00ee din, t\u00eak\u00e7\u00fbna \u015fore\u015fa kurd\u00ee p\u00eakan\u00eena siyaset\u00ean modern\u00eezasyon \u00fb rojavay\u00eeb\u00fbn\u00ea, wek\u00ee qan\u00fbna qedexekirina loj\u00ean sofiyan \u00fb navend\u00ean ol\u00ee, qan\u00fbna ku serpo\u015f \u00fb cil \u00fb berg r\u00eak dixe \u00fb pejirandina qan\u00fbna siv\u00eel, bilez kir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eore\u015f Derw\u00ee\u015f Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Li cihek\u00ee li Amed\u00ea, beriya z\u00eadetir\u00ee sed salan, h\u00eaz\u00ean hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea term\u00ean \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb 47 hevrey\u00ean w\u00ee y\u00ean ku ji aliy\u00ea &#8220;Dadgeh\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea&#8221; y\u00ean meydan\u00ee \u00fb awarte ku ji aliy\u00ea Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ve hatib\u00fbn damezrandin, hatib\u00fbn bidarvekirin, ve\u015fartin. Ji w\u00ea dem\u00ea ve, cih\u00ean van [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14564,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"jnews_post_split":[],"footnotes":""},"categories":[17,22],"tags":[],"ppma_author":[191],"class_list":["post-14563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lekolin","category-manshet"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u015eore\u015f Derw\u00ee\u015f Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Li cihek\u00ee li Amed\u00ea, beriya z\u00eadetir\u00ee sed salan, h\u00eaz\u00ean hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea term\u00ean \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb 47 hevrey\u00ean w\u00ee y\u00ean ku ji aliy\u00ea &#8220;Dadgeh\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea&#8221; y\u00ean meydan\u00ee \u00fb awarte ku ji aliy\u00ea Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ve hatib\u00fbn damezrandin, hatib\u00fbn bidarvekirin, ve\u015fartin. Ji w\u00ea dem\u00ea ve, cih\u00ean van [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-29T10:56:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"896\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"549\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"headline\":\"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de\",\"datePublished\":\"2026-06-29T10:56:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/\"},\"wordCount\":6275,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Capture-2.jpg\",\"articleSection\":[\"L\u00eakol\u00een\",\"Manshet\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/\",\"name\":\"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Capture-2.jpg\",\"datePublished\":\"2026-06-29T10:56:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Capture-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/Capture-2.jpg\",\"width\":896,\"height\":549,\"caption\":\"W\u00eaneyek ku di rojnameya \\\"Tharwat Funun\\\" - Hejmara 380 - a sala 1898an de hatiye we\u015fandin, piraniya xwendekar\u00ean kurd \u00ean li Dibistana E\u015f\u00eeran n\u00ee\u015fan dide ku b\u00fbne efser \u00fb r\u00eaber\u00ean tevgera netewey\u00ee ya kurd \u00fb Komeleya Azad\u00ee.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/1-233\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"description\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1\",\"name\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/nlka.net\\\/ku\\\/author\\\/editor\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","og_description":"\u015eore\u015f Derw\u00ee\u015f Made bi ereb\u00ee j\u00ee heye \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u0629 Li cihek\u00ee li Amed\u00ea, beriya z\u00eadetir\u00ee sed salan, h\u00eaz\u00ean hik\u00fbmeta Tirkiyay\u00ea term\u00ean \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb 47 hevrey\u00ean w\u00ee y\u00ean ku ji aliy\u00ea &#8220;Dadgeh\u00ean Serxweb\u00fbn\u00ea&#8221; y\u00ean meydan\u00ee \u00fb awarte ku ji aliy\u00ea Mecl\u00eesa Mezin a Netewey\u00ee ve hatib\u00fbn damezrandin, hatib\u00fbn bidarvekirin, ve\u015fartin. Ji w\u00ea dem\u00ea ve, cih\u00ean van [&hellip;]","og_url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/","og_site_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","article_published_time":"2026-06-29T10:56:08+00:00","og_image":[{"width":896,"height":549,"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/"},"author":{"name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"headline":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de","datePublished":"2026-06-29T10:56:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/"},"wordCount":6275,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg","articleSection":["L\u00eakol\u00een","Manshet"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/","name":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de - Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg","datePublished":"2026-06-29T10:56:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#primaryimage","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Capture-2.jpg","width":896,"height":549,"caption":"W\u00eaneyek ku di rojnameya \"Tharwat Funun\" - Hejmara 380 - a sala 1898an de hatiye we\u015fandin, piraniya xwendekar\u00ean kurd \u00ean li Dibistana E\u015f\u00eeran n\u00ee\u015fan dide ku b\u00fbne efser \u00fb r\u00eaber\u00ean tevgera netewey\u00ee ya kurd \u00fb Komeleya Azad\u00ee."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/1-233\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/nlka.net\/ku\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"3 mijar\u00ean der bar\u00ea \u015eore\u015fa \u015e\u00eax Se\u00eed \u00fb Komeleya Azad\u00ee de"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#website","url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","description":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nlka.net\/ku\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nlka.net\/ku\/#\/schema\/person\/0f330c9617910fb271a0bbdec9aa27d1","name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g48edb19aea60f53bda6015f6c91c3761","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","caption":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan"},"url":"https:\/\/nlka.net\/ku\/author\/editor\/"}]}},"authors":[{"term_id":191,"user_id":2,"is_guest":0,"slug":"editor","display_name":"Navenda Kurd\u00ee ya L\u00eakol\u00eenan","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f37474a774f6e97b11e8600f301c0f7105fbe0028453c48e0b2da7a323435eef?s=96&d=mm&r=g","0":null,"1":"","2":"","3":"","4":"","5":"","6":"","7":"","8":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14563"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14565,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14563\/revisions\/14565"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14563"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/nlka.net\/ku\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=14563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}